close

  • Być wiernym Ojczyźnie mej, Rzeczypospolitej Polskiej

     

  • AKTUALNOŚCI

  • 29 listopada 2018

    Powstanie listopadowe i wojna polsko-rosyjska 1830 - 1831 to polski narodowy zryw przeciwko Imperium Rosyjskiemu, który rozpoczął się w nocy z 29 na 30 listopada 1830 roku. Wojna zakończyła się oficjalnie 21 października 1831 roku. Powstanie upadło…

    Jednym ze skutków upadku Powstania Listopadowego była tzw. Wielka Emigracja, kiedy to około 11 tysięcy osób opuściło ziemie polskie. Wśród emigrantów znalazła się znaczna grupa szlachty, powstańców, ówczesne polskie elity, członkowie Rządu Narodowego, politycy, pisarze, artyści, inteligencja, żołnierze. W późniejszym czasie dołączyli do nich także inni uchodźcy, głównie z zaboru rosyjskiego. Ośrodkiem emigrantów była Francja, uchodźcy znaleźli schronienie również w innych krajach. Wśród emigrantów byli m.in.: Adam Mickiewicz, Juliusz Słowacki, Józef Bem, książę Adam Jerzy Czartoryski,  Ernest Malinowski, Zygmunt Krasiński, Fryderyk Chopin Maurycy Mochnacki i wielu, wielu innych znanych i mniej znanych, wielu już zapomnianych, którzy za walkę o wolność Ojczyzny musieli opuścić rodzinne strony.

     

    Jednego z uczestników walk i aktywnego działacza, powstańca Karola Paszkiewicza koleje losu rzuciły ostatecznie na ziemie dzisiejszej Rumunii, gdzie znalazł swój drugi dom.

     

    Karol Czesław Paszkiewicz herbu Radwan, powstaniec listopadowy, żołnierz, działacz emigracyjny, urodził się  26 marca 1805 w drobnoszlacheckiej rodzinie w Krzeczowie lub Budziatyczach w guberni wołyńskiej w zaborze rosyjskim.

     

    Jego ojciec został wywieziony w roku 1812 na Sybir. Wraz z bratem Józefem ukończył Liceum Krzemieniecki. Jego młodszy brat Władysław brał udział w powstaniu styczniowym. W rodzinne strony powrócił w roku 1823.

     

    Od 1 VI 1825 r. służył w Pułku Grenadierów Gwardii, 13 X 1830 podał się do dymisji. Był słuchaczem Szkoły Podchorążych, której jednak nie ukończył. Należał do kierownictwa tzw. Sprzysiężenia Wysockiego, które zainicjowało wybuch powstania listopadowego. Do Sprzysiężenia należała także matka Paszkiewicza, za co po upadku powstania była ścigana przez władze carskie.

     

    Był zwolennikiem wystąpienia przeciw caratowi w momencie koronacji Mikołaja I na władcę Królestwa Polskiego w Warszawie w maju 1829 r. (tzw. spisek koronacyjny) – do zamachu na cara jednak wówczas nie doszło. Przed nocą listopadową podejmował próby pozyskania poparcia znanych polityków dla planów powstańczych - kontaktował się w tym celu m.in. z Julianem Ursynem Niemcewiczem, który jednak stanowczo potępiał zamiar powstania. Przed wybuchem powstania Karol Paszkiewicz miał studzić zapały współspiskowców, wskazując na trudności i niechętny stosunek generalicji do planów powstańczych.

     

    Do historii przeszedł jako uczestnik ataku na Belweder w noc listopadową (29 XI 1830). Należał do grupy atakującej siedzibę wielkiego księcia Konstantego od strony ogrodowej. Szturm na Belweder zakończył się niepowodzeniem, jednak w jego wyniku wielki książę Konstanty bezpowrotnie utracił władzę w Królestwie Polskim.

     

    Według Richarda Ottona Spaziera, Karol Paszkiewicz uratował w noc listopadową gen. Piotra Karola Bontempsa, któremu groziła śmierć ze strony tłumu nacierającego na Arsenał.

     

    W powstaniu listopadowym służył w pułku Ludwika Kickiego (brał udział w wyprawie na Modlin) oraz w 2 Pułku Mazurów (od 23 XII). Walczył w bitwie pod Grochowem. Z polecenia Komisji Rządowej Wojny (23 III) został przeniesiony do jazdy litewsko-wołyńskiej, w której pozostawał do końca powstania. Brał udział w bitwach pod Ostrołęką, Budziskami, Raciążem i in. 25 IX otrzymał Złoty Krzyż Virtuti Militari (nr 3389), a także awans do stopnia podporucznika sztabowego, jednak tego samego dnia, z powodów zdrowotnych, złożył dymisję. 5 X przeszedł z gen. Rybińskim granicę pruską. Do stopnia kapitana awansował w listopadzie 1831 r.

     

    Po upadku powstania przebywał na emigracji, m.in. we Francji w Bourges. W 1844 r. uznał przywództwo gen. Rybińskiego. Od roku 1846 zamieszkiwał w Nevers. Uczestniczył w wydarzeniach rewolucji lutowej 1848 r. Po wybuchu powstania styczniowego Komitet Narodowy w Paryżu mianował go swym reprezentantem w Strasburgu. Wkrótce udał się do Galicji, gdzie organizował tzw. Oddział VIII, mający wziąć udział w powstaniu - nie zdołał jednak przekroczyć granicy. Ścigany przez austriacką policję zbiegł do Mołdawii. W mieście Roman założył pensję dla dziewcząt (kierowała nią jego żona; on sam pracował jako wykładowca). W Galicji miał brata Władysława (powstańca styczniowego, zm. 1879 w Wiedniu), którego częstokroć odwiedzał.

     

    Najwyższy Sąd Kryminalny w Warszawie skazał go zaocznie na karę śmierci za udział w zamachu na życie wielkiego księcia Konstantego. Wyrok ten zamieniono następnie na dożywotnią banicję (1834).

     

    W 50. rocznicę wybuchu powstania, 29 listopada 1880 roku, był jednym z gości honorowych (obok m.in. drugiego belwederczyka – Leonarda Rettela) uroczystych obchodów rocznicowych we Lwowie. Do Lwowa przyjechał z Rumunii, gdzie w tym okresie zamieszkiwał. W tym samym roku podpisał wezwanie („Poselstwo”) do narodu weteranów polskich, zawierające wskazówki patriotyczne dla młodego pokolenia.

    Zmarł 11 (lub 14) kwietnia 1885 roku w miejscowości Roman (dzisiejsza Rumunia). Został pochowany na lokalnym cmentarzu w kaplicy grobowej rodziny Lityńskich. W 61 rocznicę wybuchu powstania na bocznej ścianie kaplicy grobowej postanowiono wmurować tablicę upamiętniającą jego postać i los. Autorem tablicy był rzeźbiarz Julian Markowski, który bezpłatnie wyrył pozłacany napis na białym kararyjskim marmurze. Tablica została oprawiona „w okazałe, złocone, metalowe ramy”, które podarował p. Bratkowski ze Lwowa. Odsłonięto ją 29 listopada 1891 roku.

     

    Na tablicy o wymiarach 90x60 cm umieszczono napis w języku łacińskim, w którym napisano: „Tu leży Karol Radwan Paszkiewicz szlachcic polski. Uczeń Warszawskiej Akademii Wojskowej. Pokazał i dowiódł ducha śmiałego i nieustraszonego podczas wydarzeń, jakie miały miejsce w Belwederze. Dowódca oddziału. Zawzięcie walczył o wolność Ojczyzny. W Roku Pańskim 1831 został ranny w bitwie pod Grochowem. Został wyróżniony krzyżem ‘Virtuti militari’. Wygnaniec. Wielki zaszczyt dla narodu. Wzór cnoty. Urodzony we wsi Krzeczów na Wołyniu w Roku Pańskim 1805, dnia 27 marca. Zmarł w mieście Roman w Roku Pańskim 1885, dnia 14 kwietnia. Zasłużonemu dla Ojczyzny obywatelowi Polacy zamieszkujący Bukowinę pomnik ten pobożnie wznieśli”.

     

     

    Drukuj Drukuj Podziel się treścią: