close

  • Być wiernym Ojczyźnie mej, Rzeczypospolitej Polskiej

     

  • GOSPODARKA RUMUŃSKA

  •  

    1. Informacje ogólne

     

    1.1. Położenie geograficzne, ludność, obszar, stolica, języki urzędowe.

    Położenie geograficzne: Rumunia jest krajem położonym w południowo-wschodniej Europie, u nasady Półwyspu Bałkańskiego, stąd często kwalifikowana jest jako kraj przynależący do Bałkanów. Rozciąga się na terytorium 237,5 tys. km kw. pomiędzy 20°15´44´´ a 29°41´24´´ dł. geogr. wschodniej i 43°37´07´´ a 48°15´06´´ szer. geogr. północnej. Rozpiętość Rumunii w kierunku południkowym wynosi 510 km, a w kierunku równoleżnikowym - 725 km.

    Rumunia jest krajem karpackim, naddunajskim, z dostępem do Morza Czarnego.  Ukształtowanie terenu jest urozmaicone, głównym jego elementem jest łańcuch górski - 3/4 powierzchni Karpat znajduje się na terytorium Rumunii. Grzbiet Karpat tworzy wyraźny łuk, wygięty w kierunku południowo-wschodnim, przecinający cały kraj z północy na południowy-zachód. To Karpaty decydują o podziale Rumunii na podstawowe krainy historyczno-geograficzne: Mołdawię (pn.-wsch.), Wołoszczyznę (pd.-zach.) i Siedmiogród /Transylwanię (cent. i pn.), wyróżnia się także Banat (pn.-zach.) i Dobrudżę (ujście Dunaju, pd.-wsch.).

    Obszar: Rumunia zajmuje obszar 237,5 tys. km2, graniczy z pięcioma krajami: od południa z Bułgarią (631,3 km), od południowego-zachodu z Serbią (546,4 km), od zachodu z Węgrami (448 km), zaś od północy i wschodu z Ukrainą (649,4 km) i Mołdawią (681,3 km).   Terytorium Rumunii ma kształt regularny i zwarty, a jej granice o łącznej długości 3152,9 km w dużej części są naturalne. Na południu granicę w większości stanowi Dunaj, na północy częściowo Karpaty, na wschodzie rzeka Prut, a 245 km granicy południowo-wschodniej - wybrzeże Morza Czarnego.

    Ludność: Wyniki spisu powszechnego z 2011 r. wykazały, że populacja spadła w przeciągu dekady z blisko 22 mln osób w 2001 r. do 19 mln w 2011 r. Za jedną z głównych przyczyn tego stanu rzeczy uznaje się emigrację zarobkową, gł. do Włoch i Hiszpanii.

    Około 12% ludności stanowią mniejszości narodowe. Najsilniejszą z nich są Węgrzy (6,5%). Zamieszkują oni tereny uprzednio należące do Węgier – czyli Siedmiogród. Pozostałe główne mniejszości stanowią: Romowie (3,3%), Ukraińcy, Niemcy, Turcy, Rosjanie-Lipowanie i Tatarzy. W regionie Bukowiny żyje także grupa Rumunów polskiego pochodzenia (ok. 3,5 tys. osób).

    Poza granicami kraju stale lub czasowo przebywa ok. 1,5 mln obywateli kraju. Największe skupiska Rumunów poza krajem znajdują się we Włoszech i w Hiszpanii (szacunki mówią o 1 – 2 mln).

    Język urzędowy: Językiem urzędowym jest rumuński. Jest to język romański, ukształtowany na podstawach łaciny i języka Geto-Daków, zamieszkujących te tereny w chwili podboju przez Rzymian. W niektórych rejonach Rumunii węgierski stanowi drugi język urzędowy.

    Stolicą Rumunii jest Bukareszt.

     

    1.2. Warunki klimatyczne.

    Rumunia ma umiarkowany klimat kontynentalny, o czterech zróżnicowanych porach roku. Tak zwany „efekt cieplarniany” coraz bardziej wpływa na zniwelowanie różnic klimatycznych na terenach pomiędzy Karpatami i Dunajem i ograniczenie pór roku do dwóch – lata i zimy. Lata bywają gorące, ze średnimi temperaturami 24 - 26°C; temperatura może dochodzić do 40°C. Zimy są krótsze i łagodniejsze niż w Polsce, bywają śnieżne, a w rejonach górskich temperatura spada poniżej - 20°C. Coraz częściej Rumunia nawiedzana jest przez anomalie pogodowe: powodzie po gwałtownych opadach, susze (szczególnie na południu i wschodzie kraju), fale mrozów (w centrum nawet do – 30°C). Opady są najobfitsze w maju i w czerwcu; średnia krajowa to 640 mm rocznie. W Karpatach średnia ta wynosi 1400 mm, na równinach – 500 mm, w Muntenii, Dobrudży i w południowej części Wyżyny Mołdawskiej – 400 mm. Najmniej opadów odnotowuje się w rejonie delty Dunaju (unikalny na skalę europejską ekosystem) – zaledwie 380 mm rocznie.

     

    1.3. Główne bogactwa naturalne.

    W Rumunii występują liczne bogactwa mineralne: ropa naftowa (udokumentowane zasoby – 54,8 mln t , roczne wydobycie na poziomie 4-4,5 mln t; złoża geologiczne szacowane są na 2 mld t), gaz ziemny (potwierdzone zasoby wynoszą ok. 150 mld m3, roczne wydobycie na poziomie 11 mld m3; rezerwy geologiczne szacowane są na 614 mld m3), węgiel brunatny (zasoby eksploatacyjne – 3,29 mld t) i kamienny (złoża eksploatacyjne ocenia się na 600 mln ton), mangan, żelazo, miedź, sól kamienna, cynk i ołów, złoto. Głównym obszarem ich występowania jest Wyżyna Siedmiogrodzka i region Karpat. Zasoby węglowodorów niekonwencjonalnych w Rumunii pozostają nierozpoznane.

    Niezależność energetyczna kraju jest jednym ze strategicznych celów rumuńskich rządów. Duże nadzieje wiązane są z eksploatacją zasobów węglowodorowych z Morza Czarnego. W latach 2010-2011 Rumunia przyznała koncesje na poszukiwanie ropy i gazu na szelfie Morza Czarnego. Po pierwszych pomyślnych odwiertach poszukiwawczych, konsorcjum OMV Petrom-ExxonMobil rozpoczęło właściwe wiercenia w rumuńskim szelfie Morza Czarnego. Wydobycie na skalę przemysłową, szacowane na ok. 4 mld m3 gazu rocznie, rozpocznie się w 2020 r. Zaspokoi ono z nadwyżką potrzeby pokrywane dotychczas przez import z Rosji i Węgier, dzięki czemu Rumunia osiągnie samowystarczalność i może stać się nominalnym eksporterem gazu.

    W różnych częściach rumuńskich Karpat eksploatowanych jest wiele kopalni (odkrywkowych, odwiertów, rzadziej głębinowych). W Karpatach Wschodnich, w górach Marmaroskich (okolice Baia Borşa) eksploatowane są rudy miedzi, cynku i ołowiu, a na południowo-wschodnich stokach gór Rodniańskich, w Rodna Veche - piryt. W górach Guţii  (okolice Baia Sprie) wydobywa się rudy cynku, ołowiu a także pewne ilości złota. W dolinie Bystrzycy (okolice Iacobeni i Vatra Dornei) oraz w pobliskich Kelimenach wydobywa się rudy manganu (kopalnia odkrywkowa na stokach szczytu Pietrosul). Niedaleko Bălan w Górach Hăsmaş wydobywa się rudy miedzi. W Subkarpatach Mołdawskich w rejonie doliny Trotus oraz koło Bacău wydobywa się ropę naftową, sól kamienną oraz węgiel brunatny (Comăneşti). Na północ od Ploieşti, u wylotu doliny Prahova eksploatowane są złoża ropy naftowej. Głównym zagłębiem górniczym Karpat Południowych jest rejon górnej części doliny rzeki Jiu (okolice Petroşani, Vulcan i Lupeni), gdzie wydobywa się węgiel kamienny. W 2012 r. Rumunia podjęła decyzję o zamknięciu trzech kopalń węgla kamiennego uznanych za niekonkurencyjne. Kopalnia Petrila została zamknięta w końcu października 2015 r. po 156 latach funkcjonowania, dwie pozostałe - Uricani i Paroşeni – zostaną zamknięte do końca 2017 r. Obecnie władze rumuńskie są w trakcie wdrażania planu zamknięcia kopalń zatwierdzonego przez Komisję Europejską.

    W dolinie Cerna na południe od Hunedoara w górach Poiana Ruscă eksploatuje się złoża rud cynku, ołowiu i pirytu, a bardziej na zachód - żelaza. Kolejnym zagłębiem górniczym, na zachodnim skraju Karpat Południowych są góry Banackie. Wydobywa się tu rudy żelaza (Ocna de Fier i rejon Gór Aninei). Góry Zachodnie, a zwłaszcza ich część południowo-wschodnia są bogate w rudy cynku i ołowiu, rtęci a także złota (Zlatna i Gura Barza). W północnej ich części oraz na Wyżynie Samoszu eksploatuje się boksyty. Podstawowym surowcem wydobywanym na obszarze Wyżyny Siedmiogrodzkiej jest gaz ziemny. Jego główne pokłady znajdują się w okolicy Mediaş i Saroş. Należy też wspomnieć o eksploatacji źródeł mineralnych – uznawanych za najlepsze w Europie, których w Karpatach rumuńskich jest znaczna ilość (najwięcej we wschodnim Siedmiogrodzie, w rejonie Gór Harghita).

    Pomimo posiadania złóż ropy naftowej, jej produkcja nie jest wystarczająca do pokrycia całości krajowego zapotrzebowania. Niższy jest udział importu w przypadku gazu ziemnego. Rumunia posiada także zasoby uranu, które są wykorzystywane w dwóch działających blokach elektrowni atomowej Cernavodă. Produkuje ona około 20% energii elektrycznej w kraju.

     

    1.4. System walutowy, kurs i wymiana.

    Walutą rumuńską jest lej (RON). Rumunia ma płynny kurs walutowy, bank centralny interweniuje na rynku walutowym – nie podając do publicznej wiadomości dat i skali interwencji. W 2016 r. średni kurs wymiany RON/EUR wyniósł 4,4908. Wymiany można dokonać w bankach i w kantorach. Kantory walutowe zazwyczaj nie stosują prowizji od transakcji.

     

     

    Kurs wymiany

    2011

     2012

    2013

    2014

    2015

    2016 r.

    2017r. (czerwiec)

    RON/USD

    (średnio)

    3,0486

    3,4682

     

    3,3279

    3,3492

    4,0057

    4,0592

    4,0714

    RON/EUR

    (średnio)

    4,2379

    4,4560

     

    4,4190

    4,4446

    4,4450

    4,4908

    4,5714

     

     

    1.5. Religia.

    Tradycyjnie dominującym wyznaniem ludności rumuńskiej jest religia prawosławna (rumuński kościół autokefaliczny - metropolia w Bukareszcie). Utożsamia się z nią ponad 80% ludności. Na drugim miejscu jest protestantyzm ok. 6,8%, na trzecim wyznanie rzymsko-katolickie ok. 6% (w większości Niemcy, część Węgrów - głównie Seklerzy - oraz Polonia). Kościół ewangelicko-reformowany (kalwiński) jest mocno osadzony w tradycji historycznej ludności węgierskiej, obecny w Siedmiogrodzie. Również z przesłanek historycznych wynika, że pewna część rumuńskiej ludności Siedmiogrodu należy do odradzającego się obecnie kościoła greko-katolickiego (unickiego). Muzułmanami są mieszkający w Dobrudży Turcy i Tatarzy – największy meczet znajduje się w Konstancy.

     

    1.6. Infrastruktura transportowa.

    Aktualnie w Rumunii jest ponad 20 tys. km linii kolejowych. Większość z linii głównych jest zelektryfikowana, choć inwestycje te zostały zrealizowane dopiero w ciągu ostatnich kilkunastu lat. Jeszcze w połowie lat 70-tych zelektryfikowane były tylko odcinki z Bukaresztu przez Ploieşti do Braszowa oraz w okolicach Timiszoary. W przewozach dominowała trakcja spalinowa w oparciu o własne zasoby ropy naftowej. Dopiero gdy w latach 80’ rząd komunistyczny przeznaczył większość wydobywanej ropy na spłatę zadłużenia zagranicznego, zaczęto intensywniej elektryfikować kolej w celu zaoszczędzenia tego surowca.

    Sieć dróg publicznych wynosi 198.589 km, z czego część odcinków o charakterze lokalnym to nieasfaltowane drogi bite i szutrowe. W 2017 r.  w użytku znajduje się 750 km autostrad. W ramach projektu autostrady A1, łączącej Bukareszt z graniczną miejscowością Nădlac, przez Piteşti, Sibiu, Deva, Timiszoarę i Arad (576 km) zrealizowano 7 odcinków o łącznej długości 402 km: Bukareszt – Piteşti, Selimbar – Sura Mică (obwodnica Sibiu) - Sălişte, Silistea – Cunta, Cunţa – Deva (Soimuş); Traian Vuia – Balinţ (obwodnica Lugoj), Timiszoara – Arad, Arad – Pecica, Pecica - Nadlac. Ukończono budowę autostrady A2 z Bukaresztu do Konstancy o długości 203 km. W realizacji jest także projekt Autostrady A3, łączącej Bukareszt z graniczną miejscowością Borş przez Braszów i Oradeę (584 km). Dotychczas ukończono 107 km tej autostrady - odcinek Bukareszt – Ploieşti o długości 56 km i odcinek o długości 52km pomiędzy Câmpia Turzii i Gilău. W 2013 r. ukończono część autostrady A4 – odcinek pomiędzy miejscowościami Ovidiu i Agigea (obwodnica Konstancy) o długości 22 km. W 2013 r. oddano również do użytku 11-kilometrowy odcinek autostrady A6, która ma połączyć miejscowość Lugoj (gdzie zaczyna się Autostrada A1) z miejscowością Calafat (gdzie został zbudowany most do bułgarskiego Widynia) przez Krajową, Drobeta Turnu Severin. W 2015 r. rozpoczęto budowę autostrady A 11 łączącej Arad z Oradeą (dotychczas zrealizowano 3,5 km odcinek łączący autostradę A1 z drogą narodową DN7, która prowadzi do przejścia granicznego Nădlac). Jest także kilka odcinków dwupasmowych dróg szybkiego ruchu (np. z Bukaresztu do Ploieşti oraz fragment szosy w stronę Giurgiu, dojazdowe odcinki do Klużu, Sibiu i Braszowa). Drogi w Rumunii dzielą się na cztery kategorie: międzynarodowe - E, krajowe - DN (Drum Naţional), wojewódzkie - DJ (Drum Judeţean) i gminne - DC (Drum Comunal).

    Główne przejścia graniczne - granica z Węgrami: Arad CURTICI (pociągi), Arad NǍDLAC (samochody), Bihor SALONTA (pociągi, samochody), Bihor BORŞ (samochody), Timiş CENAD (samochody); granica z Serbią: Caraş Severin NAIDAS (samochody), Mehedinţi PORTILE DE FIER II (samochody), Timiş MORAVIŢA (pociągi, samochody); Timiş JIMBOLIA (pociągi, samochody); granica z Bułgarią: Giurgiu GIURGIU (pociągi, samochody), Konstanca NEGRU VODA (pociągi, samochody), Konstanca VAMA VECHE (samochody); Teleorman ZIMNICEA (pociągi, samochody); granica z Ukrainą: Botoşani STANCA (samochody), Maramureş SIGHET (pociągi, samochody), Maramureş CAMPULUNG la Tisa (pociągi), Satu Mare HALMEU (pociągi, samochody), Satu Mare CAREI (pociągi), Suczawa DORNEŞTI (pociągi, samochody); Suczawa SIRET (samochody); granica z Mołdawią: Jassy SCULENI (samochody), Vaslui ALBITA (samochody). W czerwcu 2013 r. oddano do użytku drugi most na Dunaju łączący Rumunię z Bułgarią (Calafat-Widyń) – pociągi, samochody.

    Transport wodny śródlądowy to przede wszystkim żeglowny na całym odcinku w granicach państwa Dunaj (inne rzeki choć duże - jednak bystre i kamieniste, nadają się praktycznie tylko do spławu drewna). Najważniejszymi portami naddunajskimi są Turnu Severin, Giurgiu oraz Brăila i Galaţi; głównym portem morskim jest Konstanca.

    Transport lotniczy. Lotniska mogące obsługiwać ruch międzynarodowy znajdują się w: Bukareszcie (Otopeni, Băneasa), Timiszoarze, Klużu, Konstancy, Krajowej, Aradzie, Sibiu, Bacău, Jassach, Oradei, Târgu Mureş. Ruch krajowy obsługują: Suczawa, Baia Mare, Satu Mare, Tulcea (istotna dla komunikacji z trudno dostępnym rejonem delty Dunaju). W krajowej komunikacji lotniczej dominują państwowe linie TAROM, należące do sojuszu SkyTeam, jednakże ze względu na trudną sytuację finansową zaczynają tracić rynek na rzecz nowych linii, takich jak Blue Air, WizzAir, Ryanair czy oferujący loty czarterowe Carpat Air.

     

    1.7. Obowiązek wizowy.

    Obywateli polskich obowiązek wizowy nie dotyczy.

     

    1.8. Wykaz świąt państwowych.

    • 1-2 stycznia – Nowy Rok (Anul Nou);
    • 24 stycznia – Zjednoczenie Księstwa Mołdawii i Wołoszczyzny
    • Wielkanoc (Paşte) – święto ruchome, w 2017 r. obchodzone w dniach 16-17 kwietnia;
    • 1 maja – Międzynarodowy Dzień Pracy (Ziua Internaţională a Muncii);
    • 1 czerwcaDzień Dziecka
    • Święto Wniebowstąpienia (Rusalii); w 2017 r. obchodzone w dniach 4-5 czerwca;
    • 15 sierpniaŚwięto Wniebowzięcia Najświętszej Marii Panny (Adormirea Maicii Domnului – Sfânta Maria);
    • 30 listopada – święto Św. Andrzeja, patrona Rumunii;
    • 1 grudnia – Dzień Zjednoczenia (Ziua Naţională a României) – Święto Narodowe Rumunii;
    • 25-26 grudnia – Boże Narodzenie (Crăciun).

     

     

    2. System administracyjny

     

    2.1.  Ustrój polityczny.

    Wg konstytucji z 1991 r. Rumunia jest republiką o ustroju parlamentarno – gabinetowym, ważną rolę odgrywa ośrodek prezydencki. Głową państwa jest prezydent, wybierany w wyborach powszechnych, równych, bezpośrednich i tajnych na pięcioletnią kadencję. Prezydent reprezentuje państwo i stoi na straży niepodległości, jedności i integralności terytorialnej kraju, konstytucji i prawidłowego funkcjonowania władz publicznych. Bierze udział w posiedzeniach Rady Europejskiej. Od grudnia 2014 r. funkcję tę sprawuje Klaus Iohannis, wywodzący się z Partii Narodowo-Liberalnej, pochodzący z mniejszości niemieckiej.

     

    2.2. Władza ustawodawcza.

    Parlament dwuizbowy: w Izbie Deputowanych (Camera Deputaţilor; przewodniczący – Liviu Dragnea, Partia Socjaldemokratyczna PSD) zasiada obecnie 330 deputowanych, w Senacie – 136 senatorów (przewodniczący – Călin Popescu Tăriceanu, Sojusz Liberałów i Demokratów ALDE). Liczba ta nie jest stała. Obie izby wybierane są co 4 lata w wyborach tajnych, równych, bezpośrednich i proporcjonalnych. Liberalna ordynacja wyborcza gwarantuje w parlamencie miejsca przedstawicielom mniejszości narodowych (w sumie 18 mandatów, w tym jeden mandat dla przedstawiciela mniejszości polskiej). Jedynie mniejszość węgierska wystawia kandydatów w zwykłym trybie wyborczym i w każdych dotychczasowych wyborach pokonywała pięcioprocentowy próg wyborczy. Ostatnie wybory parlamentarne odbyły się w grudniu 2016 r.

     

    2.3. Władza wykonawcza.

    W skład większościowej koalicji rządowej wchodzą PSD oraz ALDE. Mniejszościowa węgierska UDMR nie weszła w skład koalicji, jednakże zawarła porozumienie o współpracy z koalicją w parlamencie. 29.06.2017 r. zaprzysiężono drugi rząd koalicji PSD-ALDE, z premierem M. Tudose na czele (poprzednio był ministrem gospodarki).

     

    Głównymi siłami politycznymi w Rumunii pozostaje 6 ugrupowań parlamentarnych: lewicowa Partia Socjaldemokratyczna (PSD), centroprawicowa Partia Narodowo – Liberalna (PNL), Unia Ocalenia Rumunii (USR), Demokratyczna Unia Węgrów z Rumunii (UDMR), Sojusz Liberałów i Demokratów (ALDE) oraz Partia Ruchu Ludowego (PMP).

     

    2.4. Struktura administracji gospodarczej.

    Za kwestie gospodarcze odpowiadają dwa resorty: Ministerstwo Gospodarki (odpowiedzialne za politykę przemysłową, politykę konkurencji, transport energii, przemysł zbrojeniowy, nieenergetyczne surowce mineralne) oraz Ministerstwo Środowiska Biznesowego, Handlu i Przedsiębiorczości (Ministerul pentru Mediul de Afaceri, Comert, Antreprenoriat), które odpowiada za handel, środowisko biznesowe, mikro-, małe i średnie przedsiębiorstwa, agencje wspierania inwestycji zagranicznych InvestRomania oraz program rozwoju start-upów Startup Nation. Pod nadzorem tego ministerstwa funkcjonuje Departament ds. Handlu Zagranicznego, który odpowiada za promowanie eksportu oraz wspieranie stosunków gospodarczych z krajami, z którymi Rumunia utrzymuje stosunki dyplomatyczne.

    Od grudnia 2014 r. funkcjonuje odrębne Ministerstwo Energii. W obrębie sektora energetycznego działają: podporządkowana bezpośrednio premierowi Narodowa Agencja ds. Zasobów Mineralnych (Agenţia Naţională pentru Resurse Minerale), Agencja Nuklearna i ds. Odpadów Radioaktywnych (Agenţia Nucleară şi pentru Deşeuri Radioactive) oraz Narodowa Agencja ds. Regulacji w Dziedzinie Energetyki (Agenţia Naţională de Reglementare în Domeniul Energiei).

    W strukturze administracji gospodarczej mieści się także Ministerstwo Finansów Publicznych, odpowiedzialne za politykę fiskalną i budżetową państwa oraz skorelowanie ich z innymi politykami społeczno-gospodarczymi. Podporządkowane mu są: Narodowa Agencja Administracji Podatkowej (Agenţia Naţională de Administrare Fiscală), Narodowa Komisja Prognoz (Comisia Naţională de Prognoză) oraz nowo powstała Agencja ds. Zamówień Publicznych (Agenţia Naţională pentru Achizţii Publice).

    Pod nadzorem Narodowej Agencji Administracji Podatkowej (ANAF) funkcjonuje Departament ds. przeciw Oszustwom Podatkowym (Direcția Generală Antifraudă Fiscală, dawniej Garda Financiară) oraz Narodowy Urząd Celny (Autoritatea Natională a Vămilor).

    Za gromadzenie danych statystycznych oraz przygotowywanie prognoz gospodarczych odpowiedzialne są odpowiednio: Narodowy Instytut Statystyczny (Institutul Naţional de Statistică) i Narodowa Komisja Prognoz (Comisia Naţională de Prognoză).

    Pod nadzorem Ministra Środowiska i Lasów działa Narodowa Agencja ds. Ochrony Środowiska (Agenţia Naţională pentru Protecţia Mediului) oraz Narodowa Straż Ochrony Środowiska (Garda Națională de Mediu).

    Pod nadzorem Ministerstwa Rolnictwa i Rozwoju Wsi działa Agencja ds. Płatności i Interwencji w Rolnictwie (Agenţia de Plăţi şi Intervenţie pentru Agricultură - APIA) - odpowiedzialna za dystrybucję środków z Europejskiego Funduszu Gwarancji Rolnych, Agencja ds. Płatności na rzecz Rozwoju Wsi i Rybołówstwa (Agenţia de Plăti pentru Dezvoltare Rurală şi Pescuit - APDRP) i Agencja ds. Własności Ziemskiej Państwa (Agenţia Domeniilor Statului - odpowiedzialna za prywatyzację w sektorze rolnym.

    Za ochronę danych osobowych odpowiedzialny jest Narodowy Urząd Nadzoru nad Przetwarzaniem Danych Osobowych (Autoritatea Naţională de Supraveghere a Prelucrării Datelor cu Caracter Personal).

     

    2.5. Sądownictwo gospodarcze.

    Na sądownictwo rumuńskie składają się następujące instytucje: Najwyższy Sąd Kasacyjny i Sprawiedliwości  (Înalta Curte de Casaţie şi Justiţie), sądy apelacyjne, trybunały, trybunały specjalne i sądy pierwszej instancji. Nie wyodrębniono specjalnych sądów administracyjnych. W ramach Sądu Najwyższego, ulokowanego w Bukareszcie, działają cztery sekcje, między innymi sekcja ds. administracyjnych i podatkowych. W ramach sądów apelacyjnych (jest ich piętnaście) wyodrębniono sekcje odpowiedzialne za sprawy administracyjne i podatkowe. Trybunały są ulokowane w każdym województwie. Zgodnie z prawem powinno ich być 42, ale jeden z nich, w Ilfov, aktualnie nie działa. W każdym z trybunałów funkcjonuje odrębna sekcja ds. administracyjnych i podatkowych.

    W Rumunii funkcjonuje 176 sądów pierwszej instancji; sprawy administracyjne i podatkowe nie są w nich rozpatrywane.

     

    3. Gospodarka

     

    3.1. Ogólna charakterystyka sytuacji gospodarczej.

     

    3.1.1. Dane statystyczne.    

    PKB Rumunii – Rumunia pozostaje wśród liderów wzrostu gospodarczego w Europie. Wg danych Eurostatu tempo wzrostu PKB Rumunii w 2016 r. było drugie w UE (po Irlandii) i wyniosło 4,9%. Głównym motorem wzrostu była rosnąca konsumpcja wewnętrzna; problemem pozostaje nieefektywne wydatkowanie środków publicznych na inwestycje oraz niskie wykorzystanie funduszy unijnych. Poziom absorpcji funduszy UE przez Rumunię w poprzedniej perspektywie finansowej 2007-2013 przekroczył 90%, co jest znacznie lepszym wynikiem, niż przewidywano. Jednocześnie wynik jest jednym z najsłabszych w UE - gorzej poradziły sobie tylko Malta (89%) i Chorwacja (80,7%). Niepokojący jest bardzo niski poziom absorpcji funduszy z perspektywy budżetowej na lata 2014 -2020, który nie przekracza 1 % (z 23 mld euro dostępnych dla Rumunii).

    W 2017 r. rząd prognozuje wzrost gospodarczy rzędu 5,2 % PKB (wg KE wzrost PKB w 2017 r. wyniesie 4,4 %, z kolei wg skorygowanej w górę prognozy IMF ma on wynieść 4,2%).

     

    Budżet, dług publiczny, rezerwy walutowe. Deficyt budżetowy w 2016 r. wzrósł w stosunku do lat poprzednich, ale nie przekroczył zakładanego 2,95% PKB (w latach 2014-2015 wynosił zaledwie 1,4% PKB). W 2017 r. rząd zamierza utrzymać deficyt budżetowy na poziomie progu 2,96% PKB, jednakże prognozy międzynarodowych instytucji są mniej optymistyczne. Wg IMF deficyt budżetowy wyniesie 3,7% w 2017 r. i 3,9% w 2018 r. Według ekspertów IMF, aby utrzymać deficyt budżetowy na poziomie 3%, rumuński, rząd będzie musiał zmniejszyć wydatki na obronę i infrastrukturę.

     

    Wg danych Narodowego Banku Rumunii (BNR) w 2016 r. Rumunia odnotowała ponad dwukrotny wzrost deficytu na rachunku obrotów bieżących w stosunku do 2015 r.: z 1,94 mld EUR do 4,1 mld EUR. W tym okresie wydatki na rachunku wzrosły o 6 mld EUR (do poziomu 81,7 mld EUR), zaś wpływy wzrosły jedynie o 3,8 mld EUR (osiągając wysokość 77,6 mld EUR).

     

    Poziom długu publicznego Rumunii pozostaje w bezpiecznej relacji do PKB - w 2016 r. wyniósł on 39,1 % PKB. Szacuje się, że w 2017 r., pomimo wysokiego poziomu deficytu budżetowego, osiągnie on wartość 40,5% PKB.

    Rezerwy walutowe Narodowego Banku Rumunii na koniec lutego 2017 r. wynosiły 38,4 mld EUR.

     

    Inflacja, stopy procentowe. Sukcesywne obniżki podatku VAT przyczyniły się do realnego spadku poziomu cen kolejno w 2015 i 2016 r. (w czerwcu 2015 r. obniżka VAT na artykuły rolno-spożywcze z 24 do 9%; obniżka podstawowej stawki VAT z 24 do 20% w styczniu 2016 r. oraz z 20 do 19% w styczniu 2017 r.). W 2016 r. odnotowano deflację rzędu -1,1%, jednakże prognoza na 2017 r. przewiduje powrót inflacji (do poziomu 1,6%).

     

    Bezrobocie. W 2016 r. stopa bezrobocia wyniosła 6,0 %; prognoza na 2017 r. przewiduje dalszy spadek stopy bezrobocia do poziomu 5,7%.

     

    Poziom płac. Zgodnie z danymi rumuńskiego Instytutu Statystycznego (INS), w grudniu 2016 r. średnie wynagrodzenie netto wyniosło 2.354 RON (1 RON = ok. 1 PLN), natomiast w sektorze administracji publicznej, obronnym oraz ubezpieczeń społecznych średnie wynagrodzenie netto wyniosło 3.201 RON.

    W ostatnich latach miały miejsce regularne podwyżki płac. Od 15 grudnia 2016 r. o 15% wzrosły pensje pracowników w służbie zdrowia, od 1 stycznia 2017 r. o tyle samo wzrosły pensje pracowników w sektorze edukacji publicznej. Z początkiem 2017 r. wzrosła również emerytura minimalna – z 871,7 RON do 917,5 RON. Od 1 lutego 2017 r. pensja minimalna wzrosła z 1250 RON do 1450 RON; również od 1 lutego 2017 r. weszła w życie 20%. podwyżka płac dla niektórych grup w sektorze budżetowym. Od 1 marca 2017 r. wysokość minimalnej emerytury socjalnej wzrosła do 520 RON, zaś renty osób niepełnosprawnych są w pełni pokrywane ze środków budżetowych (do tej pory były pokrywane w 90%).

     

    Inwestycje zagraniczne. Wg danych Narodowego Banku Rumunii (BNR) w 2016 r. nastąpił wzrost wartości bezpośrednich inwestycji zagranicznych do poziomu 4,081 mld euro, tj. aż o 18%. W całym 2015 r. było to 3,5 mld EUR. Wartość skumulowanych BIZ wg stanu na 31 grudnia 2015 r. wynosiła 64,4 mld EUR. Czynnikami zachęcającymi do inwestycji zagranicznych w Rumunii są przede wszystkim niskie podatki: obecnie stawka CIT i PIT wynosi 16%, zaś stawkę podatkową dla mikroprzedsiębiorstw obniżono z poziomu 2 % do 1%.

    Głównymi inwestorami w Rumunii są: Holandia (z udziałem 25% w wartości skumulowanych BIZ wg stanu na koniec 2015 r.), Austria (14,2%), Niemcy (12,4%), Cypr (6,9%), Francja (6,7%), Włochy (5,2%), Luksemburg (4,2%), Szwajcaria (3,5%), Grecja (2,7%), Stany Zjednoczone (2,5%), Belgia (2,2%), Hiszpania (2,2%), Wielka Brytania (2,1%), Węgry (1,4%), Czechy (1%), Irlandia (0,7%). Polska w statystykach BNR znajdowała się w 2015 r. na 17 miejscu wśród największych inwestorów zagranicznych w Rumunii z inwestycjami o wartości 446 mln EUR i udziałem 0,7% w skumulowanych BIZ.

    W strukturze sektorowej skumulowanych inwestycji wg stanu na 31.12.2015 r. największy udział ma przemysł (44,6%), sektor finansowo-ubezpieczeniowy (13,1%), budownictwo i transakcje na rynku nieruchomości (12,2%), handel (12,2%), działalność zawodowa, naukowa, techniczna oraz usługi wsparcia (6,3%), sektor IT i łączności (5,7%), rolnictwo (2,6%), transport (1,8%). Inwestycje w przemysł przetwórczy stanowiły 31,8% całości BIZ, na przemysł wydobywczy przypadło 3% skumulowanych BIZ. W ramach przetwórstwa przemysłowego rozkład gałęzi, do których napłynęły BIZ wyglądał następująco:  paliwa, produkty chemiczne, guma i plastik – 6%, środki transportu - 5,9%, metalurgia – 4,1%, przetwórstwo produktów spożywczych, napojów i tytoniu -3,4% drewno i meble - 2,6%, maszyny i urządzenia - 2,6%, komputery i inne produkty elektroniczne, optyczne i elektryczne (2,3%), cement szkło i ceramika – 2,3% wyroby skórzane i tekstylia (1,6%). Rozkład geograficzny BIZ wskazuje na jednoznaczną dominację Bukaresztu – do stolicy i otaczającej ją województwa Ilfov skierowano 59,3% wszystkich BIZ.[1]

     

    Handel zagraniczny. W okresie 1.01.2016 r. – 31.12.2016 r. rumuński eksport towarowy osiągnął wartość 57,38 mld EUR (wzrost o 5,1% w porównaniu do 2015 r.), natomiast import wyniósł 67,34 mld EUR (wzrost o 7%). Deficyt obrotów towarowych w handlu zagranicznym wyniósł w 2016 r. 9,95 mld EUR (i był wyższy o 1,59 mld EUR niż w 2015 r.).

     

    Łączny udział krajów UE w rumuńskim eksporcie w 2016 r. stanowił 75,1%. Głównymi odbiorcami rumuńskich towarów były Niemcy (21,5%) i Włochy (11,6%). Pozostałymi odbiorcami były: Francja (7,2%), Węgry (5,2%), Wielka Brytania (4,3%), Bułgaria (3,2%), Hiszpania (3%), Polska (2,9%) i Czechy (2,6%). W pierwszej dziesiątce największych importerów rumuńskich towarów znalazł się tylko jeden kraj spoza UE – Turcja (3,2% udziału w rumuńskim eksporcie).

     

    W 2016 r. z krajów UE pochodziło 77,1% rumuńskiego importu towarowego. Głównymi dostawcami towarów do Rumunii były Niemcy i Włochy, z udziałem odpowiednio 20,5% i 10,3%. W tej klasyfikacji w pierwszej dziesiątce znalazły się dwa kraje spoza UE: Chiny (udział: 5,1%) i Turcja (z udziałem 3,8%). Na liście największych dziesięciu eksporterów towarów do Rumunii znalazły się także: Węgry (7,5%), Francja (5,5%), Polska (5,1%), Holandia (4,1%), Austria (3,6%) i Bułgaria (3,1%).

     

    3.1.2. Polityka gospodarcza rządu.

    Rumunia ucierpiała wskutek światowego kryzysu gospodarczego i w latach 2009-2011 otrzymywała pomoc finansową od Międzynarodowego Funduszu Walutowego, UE, Banku Światowego i Europejskiego Banku Odbudowy i Rozwoju. Pierwsze porozumienie typu stand-by z MFW obowiązywało do końca pierwszego kwartału 2011 r., a spłata pożyczki następowała w latach 2012-2015. W marcu 2011 r. Rumunia zawarła kolejną - dwuletnią umowę typu stand-by z Międzynarodowym Funduszem Walutowym na kwotę 3,5 mld EUR. Wsparcie MFW przyznano w pakiecie z pożyczką Unii Europejskiej w wysokości 1,4 mld EUR i Banku Światowego w wysokości 1 mld EUR. Pod koniec czerwca 2013 r. Fundusz ogłosił zakończenie obowiązywania umowy, pozytywnie oceniając wypełnienie przez Rumunię ważniejszych warunków porozumienia z 2011 r. Rumuńskie władze traktowały drugą umowę jako ostrożnościową i nie korzystały z przyznanych w jej ramach środków.

    We wrześniu 2013 r. podpisano kolejną (trzecią) umowę z MFW ws. dwuletniego „ostrożnościowego” kredytu w wysokości 2 mld EUR, która obowiązywała do września 2015 r. W ramach realizacji przez stronę rumuńską ustaleń z MFW ws. komercjalizacji części państwowych przedsiębiorstw na bukaresztańskiej giełdzie przeprowadzono drugą ofertę publiczną Transgazu (sprzedaż 15% akcji), IPO spółek Nuclearelectrica (sprzedaż 10% akcji) i Romgaz (sprzedaż 15% akcji, również poprzez instrumenty typu GDR na parkiecie w Londynie). W czerwcu 2014 r. przeprowadzono rekordową pod względem wartości pierwszą ofertę publiczną w Rumunii (giełdowa sprzedaż 51% akcji spółki Electrica). Spektakularną porażką zakończyły się natomiast kolejne próby prywatyzacji kolejowego przewoźnika towarowego CFR Marfa. W drugiej połowie 2014 r. i w roku kolejnym proces prywatyzacji/komercjalizacji państwowych spółek uległ jednak wyhamowaniu. W kwietniu 2017 r. uwolniono ceny gazu ziemnego dla gospodarstw domowych; klienci korporacyjni i przemysłowi korzystają z liberalizacji rynku gazowego od stycznia 2015 r.

    Poluzowanie polityki finansów publicznych (powrót do deficytu rzędu 3% PKB w 2016 r.) uniemożliwiło Rumunii zawarcie kolejnego porozumienia z międzynarodowymi instytucjami finansowym.

    W grudniu 2016 r. wybory wygrała Partia Socjaldemokratyczna (PSD) - na wygraną miały wpływ obietnice gospodarcze głoszone w trakcie kampanii wyborczej, dotyczące m.in. podwyżek wynagrodzeń dla pracowników sektora publicznego. zgodnie z planem gospodarczym drugiego gabinetu koalicji PSD-ALDE z 29.06.2017 r. planowane jest m.in.:

    • zmniejszenie liczby podatków i składek (od 1.01.2018 r. liczba podatków, opłat i składek w Rumunii nie może przekroczyć 50 - dla obywateli nie więcej niż 10, dla firm do 40);
    • obniżka podatku dochodowego (od 1.01.2018 r. podatek dochodowy zostanie obniżony z 16% do 10%; dochody poniżej 2.000 RON będą zwolnione z tego podatku; zostanie także wprowadzony globalny podatek dochodowy dla osób fizycznych);
    • wprowadzenie dzielonej płatności VAT i obniżki podstawowej stawki (od 1.09.2017 r. miał zostać wprowadzony system dzielonej płatności VAT; od 1.01.2019 r. obniżce ulegnie podstawowa stawka VAT z obecnych 19% do 18%; od 1.01.2018 r. obniżoną stawką 5% VAT zostanie objęta sprzedaż nieruchomości o powierzchni do 120 m2 oraz środki do produkcji rolnej);
    • wprowadzenie podatku obrotowego dla firm (od 1.01.2018 r. miał zostać wprowadzony podatek obrotowy dla firm; zastąpi on podatek CIT i miał mieć 3 stawki: 1% dla mikroprzedsiębiorstw o dochodach do 50.000 euro, a następnie 2% i 3%); wzrost płacy minimalnej (docelowo do 2020 r. do poziomu 2.400 RON: w 2018 r. do 2.000 RON, w 2019 r. do 2.200 RON i w 2020 r. do 2.400 RON. Dla osób z wyższym wyksztalceniem będzie ona wyższa: odpowiednio 2.300 RON w 2018 r., 2.640 RON w 2019 r. i 3.000 RON w 2020 r.);
    • wprowadzenie podatku solidarnościowego (od 1.01.2018 r.; płacony przez najlepiej zarabiających pracowników);
    •  do końca 2017 r. zmienione zostanie prawo dot. opłat licencyjnych za wydobycie surowców naturalnych – o 20% ma wzrosnąć podatek od zysków od wydobycia surowców naturalnych;
    • planowane jest wprowadzenie podatku na produkty zawierające „substancje szkodliwe dla zdrowia” (w tej grupie, oprócz alkoholu i tytoniu może znaleźć się np. cukier);
    • zapowiedziana została także likwidacja II filaru ubezpieczeń emerytalnych.

     

    Program odbił się szerokim echem w środowisku biznesowym, budząc przede wszystkim negatywne emocje i oceny. Wobec zmasowanej krytyki rząd odwołał lub zawiesił część z planowanych działań: odwołał zapowiedzi zniesienia II filaru ubezpieczeń emerytalnych, wprowadzenia podatku obrotowego dla firm oraz podatku solidarnościowego dla najlepiej zarabiających, obniżył prognozy wzrostu płacy minimalnej i zawiesił prace nad wprowadzeniem globalnego podatku dochodowego od osób fizycznych. Przesunięto także wprowadzenie dzielonej płatności VAT na termin 1.01.2018 r.

    Nadal nierozwiązanym problemem Rumunii pozostaje nieefektywne wydatkowanie środków publicznych o charakterze inwestycyjnym (pomimo relatywnie wysokich nakładów budżetowych), stosunkowo niskie wykorzystanie unijnych funduszy strukturalnych i względnie niska ściągalność podatków.

     

    3.2. Tabela głównych wskaźników makroekonomicznych.

     

     

    2010

    2011

    2012

    2013

    2014

    2015

    2016

    2017 - prognozy

    PKB wartość globalna (mld EUR)

    126,8

    133,3

    133,9

    144,3

    150,2

    159,9

    169,6

     

    PKB per capita (ceny rynkowe, EUR)

    6263

    6618

    6660

    7220

    7544

    8100

    8600

     

    PKB per capita (PPP, EUR)

    12646

    13300

    14000

    14475

    14685

    15800

    21295

     

    Tempo wzrostu PKB

    -0,8%

    1,1%

    0,6%

    3,4%

    3%

    3,9%

    4,9%

    4,3%

    Relacja deficytu finansów publicznych do PKB (ESA 95)

    6,5%

    4,1%

    2,9%

    2,2%

    1,4%

    0.7%

    3.0%

    3.7%

    Relacja całkowitego długu publicznego do PKB (ESA 95)

    29,9%

    34,2%

    37,3%

    37.8%

    39,4%

     

    38%

    37,6

    38,6%

     (maj)

    Stopa inflacji, na koniec okresu

    7,9%

    3,1% 

    4,9%

    1,5%

    0,8%

    -0,9%

    -0,5%

    1,9%

    Stopa bezrobocia

     - według ILO

     - rejestrowana, na koniec okresu

     

    7,3%

    6,9%

     

    7,4%

    5,4%

     

    7,0%

    5,6%

     

    7,1%

    5,6%

     

    6,4%

    5,3%

     

     

    6,8%

    5,2% (listopad 2015)

     

     

    6,4%

     

     

    5,36%

    Wartość obrotów handlu zagranicznego (mld EUR)

    84,1

    99,9

    99,7

    104,8

     

    111

    87,4

    (styczeń –wrzesień 2015)

     

     

    Wartość eksportu (mld EUR)

    37,3

    45,1

    45

    49,6

    52,5

    54,6

    57,4

     

    Wartość importu (mld EUR)

    46,8

    54,8

    54,7

    55,2

    58,5

    63

    67,3

     

    Relacja deficytu na rachunku obrotów bieżących bilansu płatniczego do PKB

    4,4%

    4,5%

    4,4 %

    0,9%

    0,5%

    1,2%

    2,3%

     

    Wartość rocznego napływu zagranicznych inwestycji bezpośrednich w mld EUR

    2,2

    1,8

    1,6

    2,7

    2,4

    3,5

    4

     

    Wartość rocznego odpływu zagranicznych inwestycji bezpośrednich w mld EUR

    0,16

    -0,21

    -0,35

    - 0,21

    -0,03

     

     

     

    Skumulowana wartość zagranicznych inwestycji bezpośrednich w Rumunii w mld EUR

    52,6

    55,1

    59,1

    60,0

    60,2

    64,4

    68,11

    69.8

    (styczeń-maj)

    Skumulowana wartość zagranicznych inwestycji bezpośrednich Rumunii za granicą (outward) w mld EUR

    1,1

    1,1

    1,0

    0,6

    0,6

    0,63

    0,67

    0,66

    (marzec)

    Źródła: Narodowy Instytut Statystyki, Ministerstwo Finansów Publicznych, Narodowa Komisja Prognoz (CNP), Narodowy Bank Rumunii, Eurostat

     

    3.3. Główne sektory gospodarki (o największym znaczeniu/udziale w PKB).

    Wg danych statystycznych za 2016 r. w tworzeniu PKB Rumunii sektor usług (sektor handel detaliczny i hurtowy, naprawa samochodów, usługi transportowe i logistyczne, hotele i restauracje) generował ok. 18,1% PKB, na przemysł przypada 23,2% PKB, na budownictwo ok. 6% PKB, a sektor rolny dostarcza 3,9% PKB. W 2016 r. zarejestrowano wzrost o 0,4% wartości dodanej w przemyśle oraz brak wzrostu wartości dodanej w rolnictwie. W 2016 r. sektor obrotu nieruchomościami dostarczył 8,2% PKB, sektor IT i łączności – 5,6% PKB, sektor „przedstawienia, działalność kulturalna i rekreacyjna; naprawy urządzeń domowych i inne usługi” – 3% PKB, sektor pośrednictwa finansowego i ubezpieczeń – 3,7% PKB.

    Produkcja przemysłowa w grudniu 2015 r. w porównaniu do 2014 r. prezentowała się następująco: przemysł przetwórczy wzrósł o 3,5% , produkcję i dostawy energii elektrycznej i gazu wzrost o 1,3%, sektor wydobywczy doznał redukcji - 12,5%.  Na przemysł maszynowy i elektroniczny przypadło produkcji 19,4% przemysłowej kraju (w tym produkcja środków transportu – 11%), przemysł spożywczy miał 12,7% udziału w strukturze produkcji przemysłowej Rumunii, przemysł metalurgiczny – 11,4%, przemysł petrochemiczny i produkcja koksu – 10,5%, przemysł chemiczny, farmaceutyczny i gumowy – 7,3%.

     

    3.4. Uczestnictwo w wielostronnych organizacjach i porozumieniach o charakterze ekonomicznym.

    Rumunia jest członkiem WTO. Od momentu akcesji do UE w 2007 r. Rumunia uczestniczy w wypracowywaniu wspólnej polityki handlowej.

    Rumunia zabiega o przyjęcie do OECD i przykłada wielką wagę do aktywności w OBWE. Uznaje i wspiera rolę OBWE przez całościowe podejście do bezpieczeństwa; mandat  kompleksowy do rozwiązywania konfliktów; prawidłowe funkcjonowanie mechanizmów i instytucji autonomicznych i misje w terenie. Rumunia konsekwentnie wzmacnia profil OBWE i aktywnie promuje cel pełnego wdrożenia zasad i zobowiązań we wszystkich trzech wymiarach i popiera wysiłki na rzecz rozwiązania konfliktów.

    Rumunia jest jednym z 12 państw które brały udział w lipcu 2017 r. w II Szczycie Inicjatywy Trójmorza. Głównym przedmiotem zainteresowania jest rozwój infrastruktury i bezpieczeństwa, w tym bezpieczeństwa energetycznego, w regionie Europy Środkowej i Wschodniej. Kolejny szczyt Inicjatywy Trójmorza będzie miał miejsce w 2018 r. w Bukareszcie.

    Rumunia jest członkiem inicjatywy współpracy regionalnej w regionie Morza Czarnego Black Sea Economic Co-operation (BSEC; Organizacja Czarnomorskiej Współpracy Gospodarczej), założonej w 1992 r. przez 11 państw (Albania, Armenia, Azerbejdżan, Bułgaria, Gruzja, Grecja, Mołdawia, Rumunia, Rosja, Turcja i Ukraina). Celem współpracy jest stopniowa integracja regionu z europejską i światową gospodarką. Zasadniczym celem Rumunii jest stymulacja rozwoju relacji pomiędzy państwami członkowskimi poprzez wzmocnienie współpracy i dialogu w kluczowych, politycznych sprawach - w ramach organizacji. Rumunia, jako członek UE, dąży do tworzenia pragmatycznych relacji pomiędzy BSEC i Unią, szczególnie w obszarze promocji przedsiębiorczości, małych i średnich przedsiębiorstw, inwestycji, transportu, bezpieczeństwa energetycznego, ochrony środowiska, kontroli granic i zapobiegania przestępczości.

    Rumunia pozostaje orędownikiem Synergii Czarnomorskiej, inicjatywy Komisji Europejskiej, zmierzającej do zapewnienia większej spójności w regionie Morza Czarnego. Synergia Czarnomorska zakłada zacieśnioną współpracę w zakresie m.in. energetyki, transportu, ochrony środowiska, wymiany handlowej, zatrudnienia i spraw społecznych oraz rozwoju regionalnego. Od 1995 r. Rumunia jest członkiem Inicjatywy Środkowo-Europejskiej (CEI).

    Rumunia, obok Austrii, była współinicjatorem powołania Europejskiej Strategii na rzecz Regionu Dunaju (EUSDR), zmierzającej do zacieśnienia współpracy państw, przez które przebiega Dunaj i jego dorzecza.

     

    3.5. Relacje gospodarcze z UE.

    Kraje Unii Europejskiej są najważniejszymi partnerami handlowymi Rumunii. W 2016 r. z krajów UE pochodziło 77,1% rumuńskiego importu towarowego; Łączny udział krajów UE w rumuńskim eksporcie w 2016 r. stanowił 75,1%,  stąd też pochodziło 77,1% importu (por. rozdział 3.1.1 – podział na poszczególne kraje). Eksport do krajów UE wyrażony w EUR wzrósł o 7% w porównaniu do 2015 r., a import zwiększył się o 6,9%.

    Kraje UE są również najważniejszym źródłem inwestycji – z UE pochodzi 90% bezpośrednich inwestycji zagranicznych w Rumunii (por. rozdział 3.1.1 – lista największych inwestorów).

    Na forum UE Rumunia aktywnie zabiegała o uwzględnienie interesów nowych krajów członkowskich w negocjacjach dot. unijnego budżetu na lata 2014-2020, polityki spójności, kształtu Wspólnej Polityki Rolnej i działań prowzrostowych. Kluczowe znaczenie dla rumuńskiej gospodarki w najbliższych latach będzie miało zwiększenie relatywnie niskiej (na tle pozostałych krajów członkowskich) stopy absorpcji środków unijnych, generujące wzrost w najważniejszych gałęziach gospodarki, pozwalające na inwestycje infrastrukturalne i w efekcie zwiększenie możliwości eksportowych. Za realizację tego zadania odpowiada Ministerstwo Rozwoju Regionalnego, administracji Publicznej i Funduszy Europejskich.

    W 2016 r.  Komisja Europejska oceniła Rumunię jako kraj spełniający kryteria wstąpienia do strefy Schengen. Bukareszt zabiega o zniesienie Mechanizmu Współpracy i Weryfikacji (CVM) jeszcze przez rumuńską prezydencją w Radzie UE (I poł. 2019 r.) oraz jak najszybsze przystąpienie do strefy Schengen.

    W 2015 r. Rumunia spełniała tzw. kryteria z Maastricht, jednak wyznaczoną w 2014 r.  przez premiera Pontę docelową datę akcesji Rumunii do strefy euro (rok 2019) szybko uznano za nierealną – obecnie mowa jest o 2022 r. Rumunia spełniła już trzy kryteria konwergencji, ale musi jeszcze wejść do mechanizmu ERM2 i w pełni przyjąć acquis. Rumuński rząd przyjął Program Konwergencji na lata 2017-2020, zobowiązując się do wprowadzenia zmian w celu przystąpienia Rumunii do strefy euro.

     

    4. Dwustronna współpraca gospodarcza

     

    4.1.  Gospodarcze umowy dwustronne

    Polsko-rumuńskie stosunki gospodarcze uregulowane są w zasadniczej części ramami prawnymi obowiązującymi w UE, w tym również Traktatem Akcesyjnym o przystąpieniu Rumunii i Bułgarii z 25 kwietnia 2005 roku (Dz.U. 2006 nr 79 poz. 548http://isip.sejm.gov.pl/servlet/Search?todo=open&id=WDU20060790548 ).

    Ponadto obowiązują nadal następujące umowy dwustronne o charakterze gospodarczym:

    • Umowa w sprawie unikania podwójnego opodatkowania i zapobiegania uchylaniu się od opodatkowania w zakresie podatków od dochodu i majątku z 23 czerwca 1994 roku (Dz.U. 1995 nr 109 poz. 530),
    • Umowa w sprawie popierania i wzajemnej ochrony inwestycji z 23 czerwca 1994 roku (Dz.U. 1995 nr 77 poz. 386),
    • Umowa o międzynarodowych przewozach drogowych z 29 stycznia 1968 roku,
    • Umowa o współpracy w dziedzinie turystyki z 13 grudnia 1994 roku,
    • Umowa o cywilnym transporcie lotniczym z 19 maja 1999 roku.

    W dniu 7 października 2009 r. Prezydenci Polski i Rumunii podpisali Wspólną Deklarację dotyczącą polsko-rumuńskiego partnerstwa strategicznego. Podczas wizyty Prezydenta RP w Bukareszcie 26 października 2010 r. podpisano międzyrządowy Plan Działania, stanowiący uszczegółowienie obszarów współpracy objętych partnerstwem strategicznym. Kolejny tego rodzaju dokument podpisali ministrowie spraw zagranicznych obu krajów w grudniu 2015 r. W dniu 15 lipca 2009 r. ministrowie gospodarki Polski i Rumunii podpisali deklarację o współpracy obu resortów.

     

    4.2. Handel zagraniczny[2]

    Według danych za cały 2014 r. wzajemne obroty handlowe osiągnęły wartość 4024 mln EUR (eksport z Polski 2716 mln EUR, import z Rumunii 1308 mln EUR, saldo dodatnie dla Polski 1408 mln EUR). W 2014 r., polski eksport towarowy do Rumunii wzrósł o 10,4% w porównaniu do 2013 r. i osiągnął 4,6-procentowy udział w łącznej wartości towarów sprowadzonych do Rumunii. Polska ponownie zajęła piąte miejsce na liście największych dostawców towarów na rynek  rumuński. W 2014 r. Polska przesunęła się na 11 miejsce wśród największych odbiorców rumuńskich towarów. Eksport towarów z Rumunii do Polski wzrósł o 11,7%, osiągając 2,5% udziału w rumuńskim eksporcie ogółem. Polska była w 2014 r. szóstym najważniejszym partnerem handlowym Rumunii za Niemcami, Włochami, Węgrami, Francją i  Turcją.

    Stabilna sytuacja gospodarcza w obu krajach i ponad trzyprocentowy wzrost gospodarczy Rumunii w 2015 r., sprzyjały rozwojowi dwustronnej współpracy handlowej (i inwestycyjnej). Polscy eksporterzy, potrafili wykorzystać gospodarcze ożywienie w Rumunii, znacząco wzrosło również znaczenie naszego kraju jako odbiorcy rumuńskich towarów.

    W 2016 r. rumuński eksport ogólny wyniósł 57.4 mld EUR, co oznacza wzrost o 5,1% w porównaniu do 2015 r. Eksport do państw Unii Europejskiej wzrósł o 7% w 2016 r. stanowiąc 75,1% całości eksportu. Import wzrósł zaś o 7%, w porównaniu z rokiem poprzednim i wyniósł 67,3 mld EUR. Import z państw Unii Europejskiej wzrósł o 6,9% w porównaniu z 2015r. osiągając 77,1% w rumuńskim imporcie ogółem. Bilans handlowy wrósł o 1592,2 mln EUR, w porównaniu do 2015 r., wynosząc łącznie 9958,2 mln EUR.

    W 2016 r. wg danych statystycznych Narodowego Instytutu Statystyki wartość wzajemnych obrotów towarowych między Polską a Rumunia wynosiła 5 117,8 mln EUR (eksport z Polski 3463,7 mln EUR, import z Rumunii 1 654,7 mln EUR, saldo dodatnie dla Polski 1 809,0 mln EUR). Tak samo jak w 2015 r. Polska znajdowała się na 9 miejscu wśród krajów, do których Rumunia eksportowała najwięcej a jednocześnie eksport ten wzrósł o 13,1% w porównaniu z rokiem poprzednim i stanowił 2,9% udziału w rumuńskim eksporcie ogółem. Jeśli chodzi o import Polska znalazła się na miejscu 5 wśród największych dostawców  towarów na rynek rumuński odnotowując 13,7 % wzrostu importu w porównaniu z rokiem poprzednim i jednocześnie osiągając 5,1% udziału w całym imporcie rumuńskim.

    W okresie 1.01.2017 r. – 30.04.2017 r. rumuński eksport ogólny wyniósł 20234,3 mln EUR, a więc w porównaniu do tego samego okresu w roku poprzednim jego wartość wzrosła o 9%.  Eksport do krajów Unii Europejskiej wzrósł o 8,8% i osiągnął 76% udziału w całym eksporcie rumuńskim. Ogólny import natomiast wzrósł o 10,4% w porównaniu do tego samego okresu 2016 r. i wyniósł 23,6 mld EUR. Jeśli chodzi o import z krajów Unii Europejskiej to w porównaniu z tym samym okresem w ubiegłym roku wzrósł o 7,2% osiągając 76% udziału w całym imporcie do Rumunii.  Bilans handlowy wrósł o 563,7 mln EUR, w porównaniu do 2016 r., wynosząc łącznie 3362, 9 mln EUR.

    W okresie 1.01.2017 r. – 30.04.2017 r. wzajemne obroty handlowe osiągnęły wartość 1889,8 mln EUR (eksport z Polski 1253,1 mln EUR, import z Rumunii 636,7 mln EUR, saldo dodatnie dla Polski 616,4 mln EUR). W porównaniu do tego samego okresu w poprzednim roku polski eksport towarowy wzrósł o 15,9%, a jego wartość stanowiła 5,3% łącznej wartości towarów sprowadzonych do Rumunii. Polska zajęła 5 miejsce na liście największych dostawców towarów na rynek rumuński oraz przesunęła się na miejsce 8 w klasyfikacji krajów, do których Rumunia eksportowała najwięcej. Eksport ten wzrósł o 16,9% względem tego samego okresu w poprzednim roku i stanowił 3.1% udziału w rumuńskim eksporcie ogółem.

     

    Wykres. Obroty handlu towarowego z Rumunią w latach 2010 – 2017 (w mln EUR, dane Narodowego Instytutu Statystyki Rumunii)

                                            

     

    W okresie 1.01.2016 r. – 31.12. 2016 r. najważniejsze sekcje towarowe w polskim eksporcie do Rumunii to:

    • maszyny i urządzenia mechaniczne; sprzęt elektryczny; (619,4 mln EUR, 17,9% udziału; wzrost wartości eksportu 14,3% w porównaniu do tego samego okresu 2015r.)
    • metale nieszlachetne i wyroby metalurgiczne (346,2 mln EUR, 10% udziału; wzrost wartości eksportu 6,7% w porównaniu do tego samego okresu 2015r.)
    • środki transportu naziemnego (301,6 mln EUR, 8,7% udziału, spadek wartości eksportu 2% w porównaniu do tego samego okresu 2015r. )
    • materiały i wyroby włókiennicze (275,7 mln EUR, 8% udziału, wzrost wartości eksportu o 64% w porównaniu do tego samego okresu 2015r.)
    • tworzywa sztuczne, kauczuk i produkty z nich (269,5 mln, 7,8% udziału, wzrost wartości eksportu o 7,6% w porównaniu do tego samego okresu 2015r.)
    • wyroby przemysłu chemicznego i przemysłów pokrewnych (248 mln EUR, 7,2% udziału, wzrost wartości eksportu o 13,8% w porównaniu do tego samego okresu 2015r.)
    • artykuły przemysłowe różne (237,4 mln EUR, 6,9% udziału; wzrost wartości eksportu o 28% w porównaniu do tego samego okresu 2015r.

    Pozostałe istotne dla polskiego eksportu do Rumunii pozycje to: produkty mineralne (z udziałem 4,6%) i produkty pochodzenia roślinnego (z udziałem 3,3% )

    W imporcie towarów z Rumunii, największy udział w okresie 1.01.2016 r. -  31.12.2016 r. miały następujące sekcje towarowe:

    • maszyny i urządzenia mechaniczne (409,5 mln EUR, 24,7% udziału, wzrost wartości eksportu o 5,3% w porównaniu do tego samego okresu 2015r.)
    • środki transportu naziemnego (397,2 mln EUR, 24% udziału ;wzrost wartości importu o 27,6% w porównaniu do tego samego okresu 2015r.)
    • metale nieszlachetne i wyroby metalurgiczne (223,2 mln EUR, 13,5%udziału;wzrost wartości importu o 9,4% w porównaniu do tego samego okresu 2015r.)
    • tworzywa sztuczne, kauczuk i produkty z nich (155,8 mln EUR, 9,4% udziału, wzrost wartości importu o 14,3% w porównaniu do tego samego okresu 2015r.)
    •  materiały i wyroby włókiennicze (82,5 mln EUR, 5% udziału; wzrost wartości importu o 15,5% w porównaniu do tego samego okresu 2015r.)
    • Przyrządy i aparatura, optyczne, fotograficzne, kinematograficzne, pomiarowe, kontrolne, precyzyjne, medyczne lub chirurgiczne; zegary i zegarki; instrumenty muzyczne; ich części i akcesoria (79,8 mln EUR, 4,8% udziału; wzrost wartości  importu o 24.9% w porównaniu do tego samego okresu 2015r.)
    • artykuły przemysłowe różne ( 52,2 mln EUR, 3,2% udziału; spadek wartości importu o 5,6% w porównaniu do tego samego okresu w 2015r.)

     

    Wg danych GUS w okresie 1.01.2016 r – 31.09.2016 r wzajemne obroty towarowe wyniosły 3,5 mld EUR, a saldo dodatnie dla Polski 1,3 mld EUR. Polski eksport towarowy do Rumunii osiągnął wartość 2,4 mld EUR (wzrost o 9,7% w porównaniu do tego samego okresu w 2015r,), a import towarów z Rumunii wyniósł 1,1 mld EUR (wzrost o 1,3%).

    Wg danych GUS w okresie 1.01.2017 – 31.03.2017 r. polsko-rumuńska wymiana handlowa w okresie od stycznia do czerwca 2017 r. wyniosła 2654,2 mln EUR, co stanowiło wzrost o 13,6% w porównaniu z tym samym okresem ubiegłego roku. Polski eksport na rynek rumuński wyniósł 1770,1 mln EUR (wzrost o 14,5 %), a polski import osiągnął wartość 884,1 mln EUR (wzrost o 11,7 %). W ciągu 6 miesięcy 2017 r. w wymianie handlowej z Rumunią, Polska zanotowała dodatnie saldo w wysokości 886 mln EUR.

    W tym okresie w polskim eksporcie do Rumunii dominowały: urządzenia mechaniczne i elektryczne, gotowe artykuły spożywcze, napoje bezalkoholowe i alkohol, tworzywa sztuczne i wyroby z nich oraz kauczuk, pojazdy, produkty przemysłu chemicznego oraz materiały i wyroby włókiennicze. Z kolei w imporcie dominowały: urządzenia mechaniczne i elektryczne, pojazdy, statki powietrzne, tworzywa sztuczne i wyroby z nich, wyroby nieszlachetne i z metali nieszlachetnych, materiały i wyroby włókiennicze oraz produkty przemysłu chemicznego i przemysłów pokrewnych.

     

    4.3. Inwestycje[3]

    Rumunia jest jednym z ważniejszych kierunków ekspansji inwestycyjnej polskich przedsiębiorstw i cieszy się zainteresowaniem  polskich inwestorów. W Rumunii zarejestrowanych jest ponad 800 polskich firm, wg danych rumuńskiego banku centralnego łączne zaangażowanie polskiego kapitału wyniosło na koniec ub.r. 281 mln EUR. Na opublikowanej w listopadzie 2015 r. przez Narodowy Bank Rumunii liście największych inwestorów zagranicznych w Rumunii wg stanu na koniec 2014 r., Polska znajdowała się na dwudziestym miejscu, z udziałem 0,5% w skumulowanych bezpośrednich inwestycjach zagranicznych w Rumunii. Natomiast wg dostępnych danych NBP na koniec 2014 r. Rumunia znalazła się na 12. miejscu wśród krajów w których lokowane są polskie inwestycje, a ich łączna wartość w Rumunii wyniosła 477 mln EUR.

    Jednym z największych polskich inwestorów w Rumunii jest firma Tymbark Maspex. Dotychczasowe inwestycje Grupy Maspex w Rumunii szacowane są na 100 mln EUR i pozwoliły na zatrudnienie ok. 800 osób. Firma ma pozycję lidera na rynku rumuńskim w segmencie soków owocowych, nektarów i napojów. Jest także wiodącym producentem produktów instant w Rumunii (kawa cappuccino, kakao, zabielacze w proszku do kawy, herbaty rozpuszczalne), a także wody, makaronów i słonych przekąsek. W 2016 r. firma przejeła wiodącego rumuńskiego producenta butelkowanej wody mineralnej Rio Bucovina i sfinalizowała transakcję, obejmującą m.in. zakup trzech zakładów produkcyjnych w miejscowościach: Vatra Dornei, Timișoara i Giurgiu. Porównywalna jest wartość inwestycji w Rumunii grupy Ciech, właściciela zakładów Ciech Soda Romania (CSR; wcześniej: Uzinele Sodice Govora S.A.; fabryka sody). W CSR - spółce o kapitalizacji rynkowej w wysokości 550 mln RON, grupa Ciech posiada ponad 98% udziałów.

    Wśród największych polskich inwestycji w Rumunii należy również wymienić inwestycje takich firm jak: Getin Holding (Idea Bank i Idea Leasing Romania), Orlen Asfalt (największy dostawca asfaltu do Rumunii, posiadający terminal kolejowy w woj. Prahova), CanPack (zakład w Bukareszcie produkuje ok. miliarda puszek napojowych/rocznie – połowę eksportuje; zatrudnia 165 osób; wartość inwestycji – ok. 30 mln EUR), Asseco (jeden z europejskich liderów branży software/IT – właściciel spółki Asseco Romania), Porta (producent drzwi drewnianych – zakład produkcyjny w mieście Arad, wartość inwestycji – ok. 20 mln EUR; większość produkcji eksportuje), Barlinek (producent deski podłogowej i wyrobów z drewna – z siedzibą w Onesti/woj. Bacau), Cersanit (produkcja urządzeń sanitarnych w mieście Roman), PRUSZYŃSKI Viking (blachy elewacyjne i dachowe – fabryka w woj. Prahova), Konsalnet (usługi cash processing), Kruk, Kredyt Inkaso (sektor faktoringu), Selena Romania SRL (producent i dostawca chemii budowlanej), grupa Atlas (produkcja tynków i farb elewacyjnych – pod marką Cesal - w Fundulei i Oradei). Do polskich funduszy private equity należy m.in. sieć ponad 300 sklepów Profi (Enterprise Investors) oraz spółka Energobit z Klużu (Innova Capital). Według danych WPHI obok dużych inwestorów polskich w Rumunii obecne są także firmy mniejsze, najczęściej nastawione na sprzedaż swoich towarów produkowanych lub sprowadzanych z Polski.  

     

    4.4. Współpraca regionalna

    Współpraca regionalna prowadzona jest autonomicznie przez władze lokalne. Ambasada RP w Bukareszcie wspiera kontakt pomiędzy władzami lokalnymi rożnych szczebli a organizacjami zrzeszającymi władze samorządowe takimi jak Rumuńskie Stowarzyszenie Miast (Asociaţia Municipiilor din România) i Związek Miast Polskich.

     

    4.5. Współpraca samorządów gospodarczych          

    Kluczową organizacją reprezentującą środowisko biznesowe w Rumunii jest Izba Handlowo – Przemysłowa Rumunii. Izba ta zrzesza bilateralne Izby Przemysłowo-Handlowe, stowarzyszenia biznesowe oraz 42 terytorialne rumuńskie izby przemysłowo-handlowe. Jej zadaniem jest wspieranie swoich członków w kontaktach z władzami oraz organizacjami międzynarodowymi. Izba organizuje misje gospodarcze, szkolenia, seminaria i debaty, poszukuje możliwości rozwoju biznesu oraz udostępnia informacje ze swoich baz danych. Jest członkiem Stowarzyszenia Europejskich Izb Handlowych (Association of European Chambers of Commerce) oraz Międzynarodowej Izby Handlu (International Chamber of Commerce) i Stowarzyszenia Bałkańskich Izb Handlowych (Association of Balkans Chambers of Commerce).

     

    5. Dostęp do rynku

     

    5.1. Dostęp do rynku dla polskich towarów i usług.

    Wraz z wejściem Rumunii do UE w 2007 r. zniesiono ograniczenia i bariery celne w dostępie do rynku dla polskich i unijnych towarów, zliberalizowano dostęp do rynku usług – w dwustronnych relacjach obowiązują unijne zasady wspólnego rynku: swobodny przepływ towarów, usług, osób i kapitału. Polska jest piątym największym dostawcą towarów na rynek rumuński (szczegóły w poprzednich rozdziałach).

    Członkostwo Rumunii w UE otworzyło możliwość dostępu do funduszy wspólnotowych przeznaczonych na poprawę konkurencyjności firm zarejestrowanych w Rumunii.

    Dodatkowe szczegółowe informacje nt. rynku rumuńskiego znajdują się na stronach Wydziału Promocji Handlu i Inwestycji Ambasady w zakładce Przewodnik po rynku: https://romania.trade.gov.pl/pl/rumunia/przewodnik-po-rynku.

    Jedną z obiektywnych przeszkód dla rozwoju dwustronnej współpracy gospodarczej  i realizacji strategii eksportowych przez polskie przedsiębiorstwa może okazać się niedostateczna infrastruktura transportowa. Przy rosnącej wymianie handlowej i istniejącej sieci dróg i przejść granicznych, na trasach z Polski do Rumunii transport samochodowy w niedługim czasie osiągnie maksimum wydolności. Transport towarów drogą lotniczą i morską między Polską i Rumunią praktycznie nie istnieje, nierozwiązana pozostaje sprawa transportu kolejowego, który mógłby przejąć część masy towarowej. Transport przez większość zainteresowanych uznawany jest za długotrwały i uciążliwy (co szczególnie utrudnia dostawy szybko psujących się towarów żywnościowych). Istniejące projekty rozwoju sieci transportowej nie są skierowane bezpośrednio w kierunku Polski. Włączony do sieci europejskiej korytarz drogowy IV, łączący Rumunię przez Węgry, Czechy z Niemcami tylko w ograniczonym stopniu przyczyni się do poprawy połączenia drogowego z Polską. Szansą na poprawę w tej sferze jest polska inicjatywa Via Carpatia, do której przystąpiła także Rumunia.

    Polskie firmy transportowe skarżą się na utrudnienia ze strony rumuńskich służb drogowych i podatkowych oraz przy odprawie TIR-ów na przejściach granicznych. Dotyczy to jednak wszystkich przewoźników, niezależnie od kraju pochodzenia i bywa wynikiem niedostatecznej wiedzy kierowców o obowiązujących przepisach (waga i wymiary pojazdów, zezwolenia na transport, etc.).

    Szczegółowe informacje nt. aktualnych wymogów oraz pozostałych problemów, jakie identyfikują polskie firmy (m.in. zasady wykonywania transportu międzynarodowego, maksymalne wymiary i obciążenia pojazdów, wymagane dokumenty podczas świadczenia usług transportowych na terenie Rumunii, rodzaje winiet drogowych, konsekwencje niezapłacenia mandatów, itp.) znajdują się na stronach Wydziału Promocji Handlu i Inwestycji Ambasady w zakładce Informacje drogowe: https://romania.trade.gov.pl/pl/rumunia/informacje-drogowe.

     

    5.2. Dostęp do rynku pracy. Świadczenie usług i zatrudnienie obywateli RP[1].

    Wraz z wejściem Rumunii do UE Polacy uzyskali pełny dostęp do poruszania się po terytorium Rumunii i jednocześnie znacznie uproszczono zasady zatrudniania obywateli polskich w tym kraju. Obywatel polski może przez okres 3 miesięcy przebywać na terytorium Rumunii bez wypełniania jakichkolwiek formalności administracyjnych. Przy planowaniu dłuższego pobytu obywatel polski zobowiązany jest, jeszcze przed upływem 3 miesięcy od dnia przybycia do Rumunii, do zarejestrowania swojego pobytu w oddziale terenowym Urzędu ds. Imigrantów (Oficiul Român pentru Imigrări) – urząd posiada swoje oddziały w każdym mieście wojewódzkim. Warunkiem pomyślnej rejestracji jest spełnienie jednego z poniższych warunków:

    • prowadzenie lub udział w prowadzeniu działalności gospodarczej (np. umowa o pracę zawarta z firmą rumuńską, oddelegowanie do pracy w Rumunii przez firmę polską, zarządzanie spółką w Rumunii, prowadzenie działalności w ramach wolnego zawodu lub świadczenie usług o podobnym charakterze, wolontariat, działalność humanitarna lub religijna),
    • udowodnienie posiadania środków wystarczających do utrzymania siebie i swojej rodziny w Rumunii – zasadniczo dolnym limitem jest poziom płacy minimalnej i świadczenia obowiązkowe na rzecz systemu ubezpieczeń społecznych,
    • kształcenie się w Rumunii w instytucjach systemu edukacji pod warunkiem posiadania środków wystarczających do utrzymania siebie i swojej rodziny w Rumunii.

    O rejestrację mogą się także ubiegać członkowie rodzin osób, które spełniają jeden z powyższych warunków.

    W czasie rejestracji konieczne jest wypełnienie formularza (dostępny na stronie WPHI Bukareszt, www.bukareszt.trade.gov.pl) oraz przedstawienie odpowiednich dokumentów, np.:

    • oddelegowanie pracownika – kopia dowodu osobistego lub paszportu (oryginał do okazania), dokument poświadczający oddelegowanie do pracy w Rumunii (przetłumaczony przez tłumacza przysięgłego), zaświadczenie strony rumuńskiej, na rzecz której świadczona jest praca w ramach delegacji, zawierające okres trwania delegacji i miejsce wykonywania pracy,
    • praca w firmie rumuńskiej – kopia dowodu osobistego lub paszportu (oryginał do okazania), kopia umowy o pracę (oryginał do okazania) zaparafowanej przez Urząd Pracy,
    • zarządzanie spółką - kopia dowodu osobistego lub paszportu (oryginał do okazania), zaświadczenie z Rejestru Handlowego o wypełnianiu obowiązków zarządcy.

    W odniesieniu do podejmowania pracy obywatele polscy traktowani są obecnie na zasadach identycznych jak obywatele Rumunii. Oznacza to, że mogą oni podejmować każdy legalny rodzaj pracy. Należy także pamiętać, że wedle prawa rumuńskiego wszystkie umowy o pracę muszą być najpóźniej do dnia podjęcia pracy zgłoszone i zarejestrowane w lokalnym Urzędzie Pracy.

    Pracownicy oddelegowani czasowo z Polski do pracy w Rumunii muszą zgłosić ten fakt w terenowym inspektoracie pracy. Standardowo dane kontaktowe takiego urzędu powinny zostać przekazane firmie polskiej przez rumuńskiego lub zagranicznego odbiorcę świadczonych usług. Przykład formularza, który należy dostarczyć do inspektoratu jest do pobrania na stronie WPHI Bukareszt (warto pamiętać, że beneficjent świadczonych usług również musi przekazać wypełniony formularz do tego samego inspektoratu). Zawiadomienie powinno być dostarczone do inspektoratu pracy najpóźniej w dniu poprzedzającym rozpoczęcie pracy. Informacje o wszelkich zmianach dot. delegowanych pracowników muszą również być przekazane do lokalnego inspektoratu. Kary za niedostarczenie ww. formularza wynoszą od 4500 RON do 9000 RON.

    W razie kontroli konieczne może się okazać przedstawienie kopii kontraktu z inwestorem na świadczenie usług związanych z oddelegowaniem pracowników.

     

    5.3. Nabywanie i wynajem  nieruchomości[2].

    Od 1 stycznia 2012 r.  obywatele UE mogą bez przeszkód dokonywać zakupu ziemi w Rumunii na cele inwestycyjne. W siedmioletnim okresie przejściowym od dnia akcesji Rumunii do UE do 1 stycznia 2014 r. obywateli UE obowiązało ustawowy zakaz nabywania ziemi rolnej przez cudzoziemców. Zakaz ten nie dotyczył jednak rezydentów, tj. osób prawnych zarejestrowanych w Rumunii (w tym spółek ze 100% udziałem kapitału zagranicznego) oraz osób fizycznych zamieszkałych na stałe w Rumunii.

    Kwestię nabywania gruntów rolnych reguluje Ustawa nr 17 z 2014 r. dotycząca środków regulujących sprzedaż i kupno ziem rolnych (weszła w życie 11 kwietnia 2014 r.). W myśl Ustawy ziemię rolną w Rumunii mogą nabywać następujące kategorie obywateli: obywatele Rumunii, obywatele państw UE, obywatele państw należących do Europejskiego Obszaru Gospodarczego (Norwegia, Liechtenstein i Islandia) oraz obywatele Szwajcarii, bezpaństwowcy z miejscem stałego zamieszkania w Rumunii, w państwach UE, w państwach EOG lub w Szwajcarii, osoby prawne zarejestrowane w Rumunii, osoby prawne z państw UE, z państw EOG lub Szwajcarii. Obecnie trwają prace nad ustawą o sprzedaży gruntów rolnych. Główne zmiany będą dotyczyć ograniczenia liczby hektarów, które będą mogły być zakupione przez osobę fizyczną lub prawną w Rumunii.

    W procesie zakupu ziemi rolnych w Rumunii jest respektowane prawo pierwokupu. Pierwszeństwo mają zatem: współwłaściciele, dzierżawcy, właściciele terenów sąsiadujących i państwo rumuńskie. W celu sprzedaży ziemi sprzedawca zgłasza zamiar w urzędzie miejskim w miejscowości, w której usytuowany jest teren, wnioskując o opublikowanie oferty sprzedaży i poinformowanie ewentualnych osób z prawem pierwokupu. Ogłoszenie o sprzedaży musi zawierać informacje dotyczące terenu – cenę, usytuowanie, kategorię użytkowania i klasę jakości, dokumenty katastralne, a także dane dotyczące sprzedawcy – imię i nazwisko, kompletny adres oraz kopię dokumentu własności. W terminie jednego roboczego dnia od daty zarejestrowania wniosku urząd jest zobowiązany wystawić ofertę sprzedaży w swojej siedzibie  lub/i w zależności od przypadku, zamieścić na okres 30 dni, na swojej  stronie internetowej. Następnie urząd miejski ma obowiązek przekazać do Urzędu ds. Zarządzania i Uregulowania Rynku Gruntów Rolnych[3] oraz do odpowiednich struktur terytorialnych teczkę zawierającą listę osób z prawem pierwokupu, z odpowiednimi kopiami wniosków o zakup w terminie 3 dni roboczych od dnia zarejestrowania wniosku. Ogłoszenie o sprzedaży gruntu jest przez 15 dni widoczne na stronach internetowych urzędu. Jeżeli w terminie 30 dni żadna z osób z prawem pierwokupu nie zgłosi intencji zakupu terenu, wydawana jest zgoda na zawarcie transakcji. Sprzedawca musi pisemnie zawiadomić urząd miejski, że przyjął taką decyzję. Należy zaznaczyć, że cena transakcji nie może być niższa niż cena zawarta w pierwotnym ogłoszeniu o sprzedaży, w przeciwnym wypadku transakcja będzie anulowana.

    Dane Ministerstwa Rolnictwa i Rozwoju Wsi na 2017 r. dot. struktury własności gruntów rolnych nie są jeszcze dostępne, jednakże wg wg raportu Transnational Institute szacuje się, że około 30% ziemi rolnej w Rumunii znajduje się już w posiadaniu cudzoziemców i 40% jest przez nich uprawiane. Wg ww. raportu największa farma w Rumunii, będąca w posiadaniu zagranicznych właścicielami, liczy 65.000 hektarów i jest własnością libańskiej firmy Maria Group. Ponadto Maria Group posiada w Rumunii własny port i magazyn. Grupa jest jednym z głównych eksporterów rolnych i eksportuje mięso i zboża zwłaszcza na Bliski Wschód i do Afryki Wschodniej. Genagricola, wydział rolniczy Generali posiadany przez Włochów, kontroluje 4500 hektarów ziemi na zachodzie Rumuni.

    W sierpniu 2017 r. rozpoczęła się bezpłatna rejestracja ziemi rolnej na terenie całej Rumunii; jest ona finansowana przez państwo.

    W Rumunii agencje pośrednictwa zwyczajowo pobierają, jako opłatę za usługę, zarówno od właściciela jak i od wynajmującego mieszkanie, po 50% jednomiesięcznego czynszu. W przypadku sprzedaży nieruchomości stawka dla agencji może sięgnąć 2-3% wartości nieruchomości. Obecnie średnia cena hektara ziemi w Rumunii wynosi 4000 euro (wyniki badań firmy DTZ ze stycznia 2015 r.).

     

    5.4. System zamówień publicznych[4].

    Zamówienia publiczne w Rumunii nadzorowane są przez Agencję Zamówień Publicznych (ANAP- Agenția Națională pentru Achiziții Publice; http://www.anap.gov.ro/). ANAP jest instytucją odpowiedzialną za realizację polityki w zakresie zamówień publicznych, w tym m.in. za: opracowanie aktów prawnych, prowadzenie monitoringu, analiz i nadzoru nad postępowaniami o zamówienie publiczne, reprezentowanie Rumunii na forach instytucji unijnych, inicjowanie działalności szkoleniowej w zakresie zamówień publicznych, prowadzenie działalności doradczej dla zamawiających. ANAP dba o to, by system zamówień publicznych w Rumunii spełniał standardy UE i w jej ramach był dostępny również dla podmiotów m.in. polskich.

    Głównym aktem prawnym regulującym system zamówień publicznych w Rumunii jest Nadzwyczajne Rozporządzenie Rządu (Government Emergency Ordinance) nr 34/2006 w zakresie udzielania zamówień publicznych, koncesji na roboty budowlane oraz koncesji na usługi.

    Wszystkie ogłoszenia o przetargach publikowane są w portalu Elektronicznych Zamówień Publicznych eLicitatie (http://www.e-licitatie.ro), który prezentuje oferty i zamówienia administracji i podmiotów publicznych. Zamówienia po publikacji na stronach eLicitatie zamieszczane są także w rumuńskim Monitorze Oficjalnym, www.monitoruloficial.ro.

     

    System odwoławczy. Za rozpatrywanie skarg w zakresie zamówień publicznych w Rumunii odpowiada Krajowa Rada ds. Rozpatrywania Skarg (Consiliul Naţional de Soluţionare a Contestaţiilor – C.N.S.C.). Instytucjonalnie Rada podlega rządowi, ale jest niezależna w swoich decyzjach. Posiada uprawnienia w zakresie rozpatrywania skarg, wniesionych w trakcie procedury przetargowej, przed podpisaniem umowy, przez wyspecjalizowane zespoły. Dodatkowe informacje o Krajowej Radzie ds. Rozpatrywania Skarg, jak i o systemie odwoławczym Rumunii, można znaleźć na stronie: http://www.cnsc.ro/index.php/en. W zakresie postępowania o udzielenie zamówienia publicznego, po zawarciu kontraktu, skargi rozpatrywane są przez sądy okręgowe, a odwołania przez – Regionalny Sąd Apelacyjny lub – w przypadku zamówień w dziedzinie infrastruktury – Bukareszteński Sąd Apelacyjny.

     

    5.5. Ochrona własności przemysłowej i intelektualnej.

    Agendą rządową odpowiedzialną za ochronę własności przemysłowej i intelektualnej jest Państwowe Biuro Wynalazków i Znaków Towarowych (Oficiul de Stat pentru Invenţii şi Mărci). W kompetencji Biura leży opracowywanie krajowych przepisów prawnych w zakresie ochrony własności przemysłowej oraz strategii działań w tej dziedzinie.

    Rumunia jest członkiem Światowej Organizacji Własności Intelektualnej (World Intellectual Property Organization - WIPO) i podpisała umowę o współpracy z Europejską Organizacją Patentową (European Patent Organization) ws. uznawania w Rumunii patentów europejskich.

    Prawo w zakresie ochrony własności przemysłowej jest zgodne z wymogami międzynarodowymi w tej dziedzinie. Składają się na nie następujące przepisy prawne: Ustawa patentowa (nr 64/1991); Ustawa dot. Znaków Towarowych i Wskaźników Geograficznych (nr 84/1998); Ustawa o Wzornictwie Przemysłowym (nr 129/1992); Ustawa o Prawie Autorskim (nr 8/1996).

     

    6. Przydatne kontakty i linki

    (dla ułatwienia nawiązania kontaktu nazwy i adresy podano w języku angielskim)

     

    6.1. Administracja gospodarcza.

     

    The Ministry of Economy

    http://economie.gov.ro/

    Address: Calea Victoriei 152, sector 1, Bucharest

    Phone no.: + 021 202 54 26

     

    The Ministry of Public Finance

    www.mfinante.gov.ro

    Strada Apolodor nr. 17, sector 5, cod 050741, Bucureşti

    Phone no+4021 319 97 59 / 226 11 10 / 226 10 00

    Fax: +4021 312 25 09

     

    The National Bank of Romania:

    http://www.bnr.ro

    Address: Lipscani nr. 25, sector 3, Bucharest, 030031

    Phone no+4021 313 04 10, +4021 315 27 50

     

    The National Institute of Statistics:

    http://www.insse.ro

    Address: Bd. Libertatii 16, Sector 5, Bucharest

    Phone no.: +4021 3181824;  +4021 3181842 

    Fax +4021 3124875;  +4021 3181851

    E-mail: romstat@insse.ro

     

    National Agency for Fiscal Administration (ANAF):

    https://www.anaf.ro

     Address: Apolodor nr.17, sector 5, Bucharest, 050471

    Phone no 0040-31-403.91.60

     

    The National Agency for Radioactive Waste

    http://www.agentianucleara.ro/

      Address: Mendeleev nr. 21-25,Sector 1, Bucharest,  010362

    Phone no + 40 21 316 80 01; + 40 21 316 80 02;

    Fax: + 40 21 312 14 10

    E-mail: contact@agentianucleara.ro

     

    Ministry of Energy

    www.energie.gov.ro
    Address: Splaiul Independenței 202E, Sectorul 6, Bucureşti
    Phone no.: +4021. 407. 99. 21

    Email: comunicare@energie.gov.ro

     

    Department of State Ownership and Privatisation in Industry (O.P.S.P.I.)

    http://dpaps.gov.ro/

     Address: Calea Victoriei, nr. 152, sector 1, Bucharest, 010096

    Phone no.: +40212025488

    Fax: +40212025372
    Email: dpaps.office@economie.gov.ro

     

    The Authority for State Assets Administration

    http://www.aaas.ro/

    Address: Str. Cpt. Alex. Serbãnescu nr. 50, sector 1, Bucharest

    Phone no.: +04021 / 303 6463; +04021 / 303 6603

    Fax: (004)021 / 303 6680

    E-mail: infopublic@aaas.gov.ro

     

    General Anti-fraud Direction

    http://www.antifrauda.ro

     Address: Piaţa Presei Libere nr. 1, corp C3 et. 3-4, sector 1, Bucharest, 031104

    Phone no. 021 327 06 29

    Fax: +4021 327 06 01

    E-mail: antifrauda.generala@anaf.ro

     

    National Prognosis Commission

    http://www.cnp.ro

    Str. Cristian Popisteanu 2-4, Sector 1, Bucuresti; 010024
    Telefon: +4021.317.00.48; +4021.317.00.61
    Fax: +4021.310.02.06;
    E-mail: prognoza@cnp.ro

     

    National Agency for Mineral Resources (NAMR)

    http://www.namr.ro
    Address: Bulevardul Dacia, nr. 59, sector 1, Bucharest, 010407
    Phone: +4021 – 3170018; 3170094; 3170095
    E-mail: namr@namr.ro

     

    Romanian Energy Regulatory Authority (Autoritatea Nationala de Reglementare in Domeniul Energiei)

    http://www.anre.ro

    Address: Str. Constantin Nacu 3, Sector 2, Bucharest
    Tel: +4021-327.81.74 ; +4021-327.81.00

    Fax: +4021-312.43.65.

    E-mail: anre@anre.ro

     

    National Authority of Surveillance in Processing Personal Data:

    http://www.dataprotection.ro/

    Address: B-dul G-ral. Gheorghe Magheru 28-30, Sector 1, cod postal 010336, Bucharest

    Tel.: +40 318 059 211

    Fax: +40 318 059 602

    E-mail: anspdcp@dataprotection.ro

     

    State Office for Inventions and Trademarks (Oficiul de Stat pentru Inventii si Marci)

    http://www.osim.ro/

    Address: Str. Ion Ghica, Nr. 5, Sect. 3, Cod 030044

    Tel.: +40 21 306 08 00

    Fax: +40 21 312 38 19

    Email: office@osim.ro

     

    Wydział Promocji Handlu i Inwestycji, Ambasada RP w Bukareszcie

    Str. Atena, Nr. 10,

    sektor 1, 011 832 Bukareszt

    http://www.bukareszt.trade.gov.pl

    tel.: +40 21 310 04 70

    fax: +40  21 310 04 90

    e-mail: bucharest@trade.gov.pl

     

    Wydział Polityczno-Ekonomiczny (stanowisko ds. ekonomicznych), Ambasada RP w Bukareszcie

    Al. Alexandru 23, Sektor 1, 011821 Bukareszt

    http://www.bukareszt.msz.gov.pl/

    tel: +40 21 30 82 284 (-82)

    fax: + 40 21 30 82 251

    e-mail: bukareszt.wpe@msz.gov.pl; michalina.radecka-kowalska@msz.gov.pl;  crina.barladianu@msz.gov.pl

     

     

    6.2. Samorządy gospodarcze.

     

    Chamber of Commerce and Industry of Romania:

    http://www.ccir.ro

     

    The National Association for Consumers’ Protection and Promotion of Programs and Strategies from Romania:

    http://www.protectia-consumatorilor.ro

     

    6.3. Prasa ekonomiczna.

     

    Ziarul Financiar: www.zf.ro

     

    Economistul: www.economistul.ro

     

    Nine O’Clock (in English): www.nineoclock.ro

     

    Financiarul www.financiarul.ro

     

    Mediafax (news also in English) www.mediafax.ro

     

    Agerpres (news also in English) www.agerpres.ro

     

    ACT Media (news also in English) www.actmedia.eu                    

     

     

    [2] Dane Narodowego Instytutu Statystyki Rumunii (INSSE)

    [3] Najnowsze dostępne dane NBP, NBR i WPHI Bukareszt

     


    [1]Źródło: Opracowanie Wydziału Promocji, Handlu i Inwestycji Ambasady RP w Bukareszcie

    https://romania.trade.gov.pl/pl/prawo-pracy/jesli-chcesz-pracowac-w-rumunii

    [2] Źródło: Opracowanie Wydziału Promocji, Handlu i Inwestycji Ambasady RP w Bukareszcie

    https://romania.trade.gov.pl/pl/nieruchomosci/1555,jak-kupic-lub-wynajac-biuro-czy-apartament.html

    [3] Urząd ds. Zarządzania i Uregulowania Rynku Gruntów Rolnych (Autoritatea pentru Administrarea si Reglementarea Pietei Funciare) jest instytucją zajmującą się obrotem ziemią w Rumunii, która może nabywać grunty rolne w imieniu państwa. Urząd może interweniować i, korzystając z prawa pierwokupu, kupić grunty rolne również w przypadku ryzyka skupienia zbyt wielkiego obszaru w rękach obcokrajowca. Urząd może kupić ziemię rolną od osób starszych, które nie mogą już jej uprawiać i nie są zainteresowane oddaniem w dzierżawę.

    [4] Źródło: opracowania Wydziału Promocji, Handlu i Inwestycji Ambasady RP w Bukareszcie i Urzędu Zamówień Publicznych https://romania.trade.gov.pl/pl/zamowienia-publiczne/1554,czas-na-zamowienia-publiczne.html

    Drukuj Drukuj Podziel się treścią: