close

  • Polsce – służyć, Europę – tworzyć, Świat – rozumieć

     

  • GOSPODARKA RUMUŃSKA

  • 1. Informacje ogólne

     

    1.1. Położenie geograficzne, ludność, obszar, stolica, języki urzędowe.

    Położenie geograficzne: Rumunia to kraj położony w południowo-wschodniej Europie, u nasady Półwyspu Bałkańskiego. Rozpiętość Rumunii w kierunku południkowym wynosi 510 km, a w kierunku równoleżnikowym – 725 km. Rumunia jest krajem karpackim, naddunajskim, z dostępem do Morza Czarnego. Jej granice o łącznej długości 3152,9 km w dużej części są naturalne. Na południu granicę w większości stanowi Dunaj, na północy częściowo Karpaty, na wschodzie rzeka Prut, a 245 km granicy południowo-wschodniej to wybrzeże Morza Czarnego. Ukształtowanie terenu jest urozmaicone, głównym jego elementem jest łańcuch górski – ¾ powierzchni Karpat znajduje się na terytorium Rumunii. To Karpaty właśnie decydują o podziale Rumunii na podstawowe krainy historyczno-geograficzne. Z racji stosunkowo młodej historii Rumunii jako całości, krainy te – przynależne niegdyś do różnych państw – cechuje wyraźne zróżnicowanie językowo-wyznaniowo-kulturowe.

    Obszar: Rumunia zajmuje obszar 237,5 tys. km2, graniczy z pięcioma krajami: od południa z Bułgarią (631,3 km), od południowego-zachodu z Serbią (546,4 km), od zachodu z Węgrami (448 km), zaś od północy i wschodu z Ukrainą (649,4 km) i Mołdawią (681,3 km).  

    Ludność: Według przeprowadzonego w listopadzie 2011r. spisu powszechnego liczba ludności spadła do 20,1 mln osób (21,4 mln osób według wcześniejszych oficjalnych danych). Około 12% ludności stanowią mniejszości narodowe. Najsilniejszą z nich są Węgrzy (6,5%). Zamieszkują oni tereny uprzednio należące do Węgier – czyli Siedmiogród. Pozostałe główne mniejszości stanowią: Romowie (3,3%), Ukraińcy (51 tys.), Niemcy (36 tys.), Turcy (27,7 tys.), Rosjanie-Lipowanie (23,5 tys.) i Tatarzy (20,3 tys.). W regionie Bukowiny żyje także grupa Rumunów polskiego pochodzenia (ok. 3,5 tys. osób).

    Największe skupiska Rumunów poza krajem znajdują się we Włoszech i w Hiszpanii (szacunki mówią o 1 – 2 mln).

    Język urzędowy: Językiem urzędowym jest rumuński. Jest to język romański, ukształtowany na podstawach łaciny. W Siedmiogrodzie istnieje szkolnictwo węgierskie.

    Stolicą Rumunii jest Bukareszt.

     

    1.2. Warunki klimatyczne.

    Rumunia ma umiarkowany klimat kontynentalny, o czterech zróżnicowanych porach roku. Tak zwany „efekt cieplarniany” coraz bardziej wpływa na zniwelowanie różnic klimatycznych na terenach pomiędzy Karpatami i Dunajem i ograniczenie pór roku do dwóch – lata i zimy. Lata są coraz gorętsze, ze średnimi temperaturami 24 - 26°C; często temperatura dochodzi do 42°C. Zimy są mroźne, śnieżne (szczególnie w rejonach górskich temperatura spada poniżej - 20°C), ze średnią temperaturą ok. -5°C. Coraz częściej Rumunia nawiedzana jest przez takie anomalie pogodowe jak: powodzie po gwałtownych opadach, susze,  szczególnie na południu i wschodzie kraju, gwałtowne mrozy w centrum nawet do – 30°C. Opady są najobfitsze w maju i w czerwcu; średnia krajowa to 640 mm rocznie. W Karpatach średnia ta wynosi 1400 mm, na równinach – 500 mm, w Muntenii, Dobrudży i w południowej części Wyżyny Mołdawskiej – 400 mm. Najmniej opadów odnotowuje się w  rejonie delty Dunaju (unikalny na skalę europejską ekosystem) – zaledwie 380 mm rocznie.

     

    1.3. Główne bogactwa naturalne.

    W Rumunii występują liczne bogactwa mineralne: ropa naftowa (udokumentowane zasoby – 54,8 mln t zostaną wyczerpane w przeciągu kilkunastu lat przy rocznym wydobyciu na poziomie 4-4,5 mln t; złoża geologiczne szacowane są na 2 mld t), gaz ziemny (roczne wydobycie na poziomie 10,5-11 mld m3; szacuje się, że zasoby potwierdzone zostaną wyczerpane w przeciągu 10 lat; złoża geologiczne ocenia się na 660 mld m3), węgiel brunatny (zasoby eksploatacyjne – 3,29 mld t) i kamienny (złoża eksploatacyjne ocenia się na 600 mln ton), mangan, żelazo, miedź, sól kamienna, cynk i ołów, złoto. Głównym obszarem ich występowania jest Wyżyna Siedmiogrodzka i region Karpat. Według dostępnych szacunkowych ocen w Rumunii mogą występować złoża gazu łupkowego, zasoby pozostają jednak nierozpozane. Rząd V. Ponty – po wygranych przez koalicję USL wyborach parlamentarnych w grudniu 2012 r. – zniósł nieformalne moratorium na poszukiwania i wydobycie gazu łupkowego (które obowiązywało od maja 2012 r.). Amerykański koncern Chevron posiada koncesje na poszukiwania gazu łupkowego w regionie Dobrudży i województwie Vaslui. W latach 2010-2011 Rumunia przyznała koncesje na poszukiwanie ropy i gazu na szelfie Morza Czarnego m.in. konsorcjom OMV Petrom-Exxon Mobil, Sterling Resources-Petro Ventures-Gas Plus, Lukoil-Vanco International. Konsorcjum OMV Petrom-ExxonMobil, które jako pierwsze, w lutym 2012 r.,  rozpoczęło wiercenia poszukiwawcze węglowodorów na rumuńskim szelfie Morza Czarnego – poinformowało o odkryciu znaczących zasobów gazu ziemnego (wstępne oceny wskazują na zasobność złoża Domino-1/Neptun offshore bloc na poziomie 42-84 mld m3; precyzyjne oszacowanie zdolności produkcyjnych złoża wymagać będzie jednak długotrwałych prac badawczych).

    W różnych częściach rumuńskich Karpat eksploatowanych jest wiele kopalni (odkrywkowych, odwiertów, rzadziej głębinowych). W Karpatach Wschodnich, w górach Marmaroskich (okolice Baia Borşa) eksploatowane są rudy miedzi, cynku i ołowiu, a na południowo-wschodnich stokach gór Rodniańskich, w Rodna Veche - piryt. W górach Guţii  (okolice Baia Sprie) wydobywa się rudy cynku, ołowiu a także pewne ilości złota. W dolinie Bystrzycy (okolice Iacobeni i Vatra Dornei) oraz w pobliskich Kelimenach wydobywa się rudy manganu (kopalnia odkrywkowa na stokach szczytu Pietrosul). Niedaleko Bălan w Górach Hăsmaş wydobywa się rudy miedzi. W Subkarpatach Mołdawskich w rejonie doliny Trotus oraz koło Bacău wydobywa się ropę naftową, sól kamienną oraz węgiel brunatny (Comăneşti). Na północ od Ploieşti, u wylotu doliny Prahovy eksploatowane są największe w Rumunii i jedne z największych w Europie złoża ropy naftowej. Głównym zagłębiem górniczym Karpat Południowych jest rejon górnej części doliny rzeki Jiu (okolice Petroşani czy Vulcan, Lupeni), gdzie wydobywa się węgiel brunatny. Natomiast w dolinie Cerna na południe od Hunedoara w górach Poiana Ruscă eksploatuje się złoża rud cynku, ołowiu i pirytu, a bardziej na zachód - żelaza. Kolejnym zagłębiem górniczym, na zachodnim skraju Karpat Południowych są góry Banackie. Wydobywa się tu węgiel kamienny (rejon Reşiţa i Caransebeş oraz rudy żelaza (Ocna de Fier i rejon Gór Aninei). Góry Zachodnie, a zwłaszcza ich część południowo-wschodnia są bogate w rudy cynku i ołowiu, rtęci a także złota (Zlatna i Gura Barza). W północnej ich części oraz na Wyżynie Samoszu eksploatuje się boksyty. Podstawowym surowcem wydobywanym na obszarze Wyżyny Siedmiogrodzkiej jest gaz ziemny. Jego główne pokłady znajdują się w okolicy Mediaş i Saroş. Należy też wspomnieć o eksploatacji źródeł mineralnych – uznawanych za najlepsze w Europie, których w Karpatach rumuńskich jest znaczna ilość, najwięcej we wschodnim Siedmiogrodzie, w rejonie Gór Harghita.

    Pomimo posiadania złóż ropy naftowej, jej produkcja nie jest wystarczająca do pokrycia całości krajowego zapotrzebowania. W rezultacie Rumunia jest importerem netto tego surowca (import stanowi 58% wewnętrznej konsumpcji). Niższy jest udział importu w przypadku gazu ziemnego (18-25% zużycia krajowego). Rumunia posiada także zasoby uranu, które są wykorzystywane w dwóch obecnie działających blokach elektrowni atomowej Cernavodă.

     

    1.2. System walutowy, kurs i wymiana.

    Walutą rumuńską jest lej (RON). Rumunia ma płynny kurs walutowy, bank centralny interweniuje na rynku walutowym – nie podając do publicznej wiadomości dat i skali interwencji. W 2012r. średni kurs wymiany RON/EUR wyniósł 4,4560, rok wcześniej - 4,2379. Na koniec 2012 r. kurs RON/EUR wynosił 4,4287. Wymiany można dokonać w bankach i w kantorach. Kantory walutowe zazwyczaj nie stosują prowizji od transakcji. Różnica kursu kupna i kursu sprzedaży w kantorach waha się do kilku do kilkunastu lei na każde wymieniane 100 EUR. Spread zależny jest w dużej mierze od pory dnia i tygodnia: rośnie w dni wolne oraz wieczorami.

     

     

     

     

    Kurs wymiany

    2006

    2007

    2008

    2009

    2010

    2011

     2012

    czerwiec

    2013

    RON/USD

    (średnio)

    2,81

    2,44

    2,5189

    3,0493

    3,1779

    3,0486

    3,4682

     

    3,3923

    RON/EUR

    (średnio)

    3,53

    3,34

    3,6827

    4,2373

    4,2099

    4,2379

    4,4560

     

    4,4765

     

     

     

    1.5. Religia.

    Tradycyjnie dominującym wyznaniem ludności rumuńskiej jest religia prawosławna (rumuński kościół autokefaliczny - metropolia w Bukareszcie). Utożsamia się z nią ponad 80% ludności. Na drugim miejscu jest  protestantyzm ok. 6,8%, na trzecim wyznanie rzymsko-katolickie ok. 6% (w większości Niemcy, część Węgrów - głównie Seklerzy - oraz Polonia).  Kościół ewangelicko-reformowany (kalwiński) jest mocno osadzony w tradycji historycznej ludności węgierskiej, obecny w Siedmiogrodzie. Również z przesłanek historycznych wynika, że pewna część rumuńskiej ludności Siedmiogrodu należy do odradzającego się obecnie kościoła greko-katolickiego (unickiego). Muzułmanami są mieszkający w Dobrudży Turcy i Tatarzy – największy meczet znajduje się w Konstancy.

     

    1.6. Infrastruktura transportowa.

    Aktualnie w Rumunii jest ponad 10,7 tys. km linii kolejowych. Większość z linii głównych jest zelektryfikowana, choć inwestycje te zostały zrealizowane dopiero w ciągu ostatnich kilkunastu lat. Jeszcze w połowie lat 70-tych zelektryfikowane były tylko odcinki z Bukaresztu przez Ploieşti do Braszowa oraz w okolicach Timiszoary. W przewozach dominowała trakcja spalinowa w oparciu o własne zasoby ropy naftowej. Dopiero gdy w latach 80’ rząd komunistyczny przeznaczył większość wydobywanej ropy na spłatę zadłużenia zagranicznego, zaczęto intensywniej elektryfikować kolej w celu zaoszczędzenia tego surowca.

    Sieć dróg publicznych wynosi 84.185 km, z czego część odcinków o charakterze lokalnym to nieasfaltowane drogi bite i szutrowe. Od maja 2013 znajdują się w użytku 543 km autostrad. W ramach projektu autostrady A1, łączącej Bukareszt z graniczną miejscowością Nădlac, przez Piteşti, Sibiu, Deva, Timiszoarę i Arad (576 km) zrealizowano 4 odcinki o łącznej długości 213,5 km: Bukareszt – Piteşti, Selimbar – Sura Mică (obwodnica Sibiu), Orăştie – Deva i Timiszoara – Arad. Ukończono budowę autostrady A2 z Bukaresztu do Konstancy o długości 202 km. W realizacji jest także projekt Autostrady A3, łączącej Bukareszt z graniczną miejscowością Borş przez Braszów i Oradeę (584 km). Dotychczas ukończono 107,3 km tej autostrady - odcinek Bukareszt – Ploieşti o długości 55,5 km i odcinek o długości 51,8 km pomiędzy Câmpia Turzii i Gilău. Jest także kilka odcinków dwupasmowych dróg szybkiego ruchu (np. z Bukaresztu do Ploieşti oraz fragment szosy w stronę Giurgiu, dojazdowe odcinki do Klużu, Sibiu i Braszowa). Drogi w Rumunii dzielą się na cztery kategorie: międzynarodowe - E, krajowe - DN (Drum Naţional), wojewódzkie - DJ (Drum Judeţean) i gminne - DC (Drum Comunal).

    Główne przejścia graniczne - granica z Węgrami: Arad CURTICI (pociągi), Arad NǍDLAC (samochody), Bihor SALONTA (pociągi, samochody), Bihor BORŞ (samochody), Timiş CENAD (samochody); granica z Serbią: Caraş Severin NAIDAS (samochody), Mehedinţi PORTILE DE FIER II (samochody), Timiş MORAVIŢA (pociągi, samochody); Timiş JIMBOLIA (pociągi, samochody); granica z Bułgarią: Giurgiu GIURGIU (pociągi, samochody), Konstanca NEGRU VODA (pociągi, samochody), Konstanca VAMA VECHE (samochody); Teleorman ZIMNICEA (pociągi, samochody); granica z Ukrainą: Botoşani STANCA (samochody), Maramureş SIGHET (pociągi, samochody), Maramureş CAMPULUNG la Tisa (pociągi), Satu Mare HALMEU (pociągi, samochody), Satu Mare CAREI (pociągi), Suczawa DORNEŞTI (pociągi, samochody); Suczawa SIRET (samochody); granica z Mołdawią: Jassy SCULENI (samochody), Vaslui ALBITA (samochody). W czerwcu 2013 r. oddano do użytku drugi most na Dunaju łączący Rumunię z Bułgarią (Calafat-Widyń) – pociągi, samochody.

    Transport wodny śródlądowy to przede wszystkim żeglowny na całym odcinku w granicach państwa Dunaj (inne rzeki choć duże - jednak bystre i kamieniste, nadają się praktycznie tylko do spławu drewna). Najważniejszymi portami naddunajskimi są Turnu Severin, Giurgiu oraz Brăila i Galaţi, które chociaż położone ponad 100 km od ujścia, są jednocześnie obok leżącej na wybrzeżu Konstancy, głównymi portami morskimi.

    Transport lotniczy. Lotniska mogące obsługiwać ruch międzynarodowy znajdują się w: Bukareszcie (Otopeni, Băneasa), Timiszoarze, Klużu, Konstancy, Krajowej, Aradzie, Sibiu, Bacău, Jassach, Oradei, Târgu Mureş. Ruch krajowy obsługują: Suczawa, Baia Mare, Satu Mare, Tulcea (istotna dla komunikacji z trudno dostępnym rejonem delty Dunaju). Praktycznie monopolistą w krajowej komunikacji lotniczej są państwowe linie TAROM, które należą do sojuszu SkyTeam, choć w siłę rosną nowe linie, takie jak Carpat Air czy Blue Air.

     

    1.7. Obowiązek wizowy.

    Obywateli polskich obowiązek wizowy nie dotyczy.

     

    1.8. Wykaz świąt państwowych.

    • 1-2 stycznia – Nowy Rok (Anul Nou);
    • Wielkanoc (Paşte) (ruchoma); w 2013 r. obchodzona w dniach 5-6 maja;
    • 1 maja – Międzynarodowy Dzień Pracy (Ziua Internaţională a Muncii);
    •  Święto Wniebowstąpienia (Rusalii); w 2013 r. obchodzone w dniach 23-24  czerwca;
    • 15 sierpnia – Święto Wniebowzięcia Najświętszej Marii Panny (Adormirea Maicii Domnului – Sfânta Maria);
    • 1 grudnia – Dzień Zjednoczenia (Ziua Naţională a României) – Święto Narodowe Rumunii;
    • 30 listopada – Andrzejki (Sfântul Andrei);
    • 25-26 grudnia – Boże Narodzenie (Crăciun).

     


    2. System administracyjny

     

    2.1.  Ustrój polityczny.

    Wg konstytucji z 1991 r. (ostatnie zmiany w 2003 r.) Rumunia jest republiką o ustroju parlamentarno – gabinetowym, ważną rolę odgrywa ośrodek prezydencki.

     

    2.2. Władza ustawodawcza.

    Parlament dwuizbowy: w Izbie Deputowanych (Camera Deputaţilor; przewodniczący –  Valeriu Zgonea,  PSD) zasiada obecnie (czerwiec 2013  r.)  412 deputowanych, w Senacie – 176 senatorów (przewodniczący – Crin Antonescu, PNL). Obie izby wybierane są co 4 lata w wyborach tajnych, równych, bezpośrednich i proporcjonalnych. Liberalna ordynacja wyborcza gwarantuje w parlamencie miejsca przedstawicielom mniejszości narodowych (w sumie 18 mandatów, w tym jeden dla przedstawiciela mniejszości polskiej). Nie dotyczy to mniejszości węgierskiej, która wystawia kandydatów w „normalnym” trybie i pokonywała w każdych wyborach obowiązujący dotychczas pięcioprocentowy próg wyborczy. Obecnie ma ona 18 deputowanych i 8 senatorów. Ostatnie wybory parlamentarne odbyły się w grudniu 2012 r.

     

    2.3. Władza wykonawcza.

    Głową państwa jest prezydent, wybierany w wyborach powszechnych, równych, bezpośrednich i tajnych na pięcioletnią kadencję. Prezydent reprezentuje państwo i stoi na straży niepodległości, jedności i integralności terytorialnej kraju, konstytucji i prawidłowego funkcjonowania władz publicznych. 29.07.2012 r. odbyło się referendum ws. odwołania prezydenta T. Basescu - decyzją Trybunału Konstytucyjnego wynik głosowania unieważniono z powodu niedopełnienia wymogu frekwencji. Mandat prezydenta Basescu (który drugą kadencję rozpoczął w 2009 r.) wygasa pod koniec 2014 roku.

    Po wyborach parlamentarnych w 2008 r. na czele rządu utworzonego przez koalicję Partii Demokratyczno – Liberalnej (PDL) oraz Partii Socjaldemokratycznej (PSD) stanął ówczesny lider PDL Emil Boc. Po rozpadzie ww. koalicji 01.10.2009 r. E. Boc krótko przewodził mniejszościowemu gabinetowi, który upadł w dniu 13.10.2009 r. (wotum nieufności). W dniu 23.12.2009 r. E. Boc stworzył rząd koalicyjny PDL i Demokratycznej Unii Węgrów z Rumunii (UDMR), który miał niewielką większość w parlamencie. Rząd wspierała Narodowa Unia na rzecz Postępu Rumunii (UNPR) i posłowie mniejszości. Na tle protestów ludności, w lutym 2012 r. E. Boc podał rząd do dymisji. Nowy gabinet – poparty przez „starą” koalicję PDL-UDMR-UNPR – któremu przewodniczył Mihai Răzvan Ungureanu funkcjonował do 27 kwietnia 2012 r., gdy parlament przegłosował wniosek ówczesnej opozycyjnej koalicji USL (Unia Socjal-Liberalna) o wotum nieufności dla rządu. USL została stworzona w lutym 2011 r., w jej skład wchodzą partia socjaldemokratyczna PSD oraz centroprawicowy sojusz PNL-PC (Partii Narodowo – Liberalnej z Partią Konserwatywną).

    Po upadku gabinetu Ungureanu, prezydent Băsescu desygnował do sformułowania rządu Victora Pontę - przewodniczącego PSD oraz jednego z przewodniczących koalicji USL (drugim przewodniczącym USL jest ww. lider PNL Crin Antonescu). Pierwszy rząd Victora Ponty uzyskał wotum zaufania 7 maja 2012 r. Kandydaci koalicji USL zdobyli większość mandatów w wyborach lokalnych, które miały miejsce w czerwcu 2012 r. Następnie zwyciężyli w grudniowych wyborach parlamentarnych przeważającą liczbą głosów – 60%. Do USL dołączył Narodowy Związek na rzecz Rozwoju Rumunii (UNPR). Premierem został ponownie Victor Ponta. USL uzyskała większość konstytucyjną (2/3 głosów) w obu izbach parlamentu, co umożliwia swobodę sprawowania władzy ustawodawczej i wykonawczej.

    W opozycji pozostaje PDL, która w ramach centroprawicowej platformy wyborczej ARD, zdobyła 16,7% głosów społeczeństwa w ostatnich wyborach, populistyczna partia Dana Diaconescu PPDD – 14,6 % i mniejszość węgierska UDMR – 5,2%.

     

    2.4. Struktura administracji gospodarczej.

    Za prowadzenie polityki przemysłowej (także przemysł obronny), polityki energetycznej, zarządzanie zasobami mineralnymi kraju, promocję eksportu, politykę handlową oraz rozwój małych i średnich przedsiębiorstw odpowiada Ministerstwo Gospodarki. W nowej strukturze resortu, którego szefem jest od grudnia 2012 r. Varujan Vosganian , utworzono stanowisko ministra delegowanego ds. energii (Constantin Niţă) oraz ministra delegowanego ds. małych i średnich przedsiębiorstw, środowiska biznesowego i turystyki, które objęła Maria Grapini. Pod nadzorem ww. resortu funkcjonuje Centrum Rumuńskie ds. Promocji Handlu i Inwestycji Zagranicznych (Centrul Român pentru Promovarea Comerţului şi Investiţiilor Străine), odpowiedzialne zarówno za promocję eksportu i importu, jak i za przyciąganie zagranicznych inwestorów. Resort gospodarki sprawuje również nadzór nad Urzędem Udziałów Państwa i Prywatyzacji w Przemyśle (Oficiul Participaţiilor Statului şi Privatizării în Industrie), odpowiedzialnym za przyciągane inwestycji zagranicznych i prywatyzację w sektorze energetycznym.

    Za prywatyzację pozostałych państwowych aktywów poza sektorem rolnym i energetycznym odpowiedzialny jest podporządkowany bezpośrednio premierowi Urząd ds. Administracji Aktywami Państwowymi ( Autoritatea pentru Administrarea Activelor Statului - AAAS).

    W obrębie sektora energetycznego działają: Narodowa Agencja ds. Zasobów Mineralnych (Agenţia Naţională pentru Resurse Minerale), Agencja Nuklearna i ds. Odpadów Radioaktywnych (Agenţia Nucleară şi pentru Deşeuri Radioactive), Rumuńska Agencja ds.Trwałego Rozwoju Stref Przemysłowych (Agenţia Română pentru Dezvoltarea Durabilă a Zonelor Industriale) oraz podporządkowana bezpośrednio premierowi Narodowa Agencja ds. Regulacji w Dziedzinie Energetyki (Agenţia Naţională de Reglementare în Domeniul Energiei).

    W strukturze administracji gospodarczej mieści się także Ministerstwo Finansów Publicznych, odpowiedzialne za politykę fiskalną i budżetową państwa oraz skorelowanie ich z innymi politykami społeczno-gospodarczymi. Podporządkowane mu są: Narodowa Agencja Administracji Podatkowej (Agenţia Naţională de Administrare Fiscală), Policja Skarbowa (Garda Financiară) i Narodowy Urząd Celny (Autoritatea Naţională a Vămilor).

    Za gromadzenie danych statystycznych oraz przygotowywanie prognoz gospodarczych odpowiedzialne są odpowiednio: Narodowy Instytut Statystyczny (Institutul Naţional de Statistică) i Narodowa Komisja Prognoz (Comisia Naţională de Prognoză).

    Pod nadzorem Ministra Środowiska i Zmian Klimatycznych działa Narodowa Agencja ds. Ochrony Środowiska (Agenţia Naţională pentru Protecţia Mediului).

    Pod nadzorem Ministerstwa Rolnictwa i Rozwoju Wsi działa Agencja ds. Płatności i Interwencji w Rolnictwie (Agenţia de Plăţi şi Intervenţie pentru Agricultură - APIA) odpowiedzialna za dystrybucję środków z Europejskiego Funduszu Gwarancji Rolnych, Agencja ds. Płatności na rzecz Rozwoju Wsi i Rybołówstwa (Agenţia de Plăti pentru Dezvoltare Rurală şi Pescuit - APDRP), Agencja ds. Własności Ziemskiej Państwa (Agenţia Domeniilor Statului), odpowiedzialna za prywatyzację w sektorze rolnym.

    Za ochronę danych osobowych odpowiedzialna jest Narodowy Urząd Nadzoru nad Przetwarzaniem Danych Osobowych (Autoritatea Naţională de Supraveghere a Prelucrării Datelor cu Caracter Personal).

     

    2.5. Sądownictwo gospodarcze.

    Na sądownictwo rumuńskie składają się następujące instytucje:Najwyższy Sąd Kasacyjny i Sprawiedliwości  (Înalta Curte de Casaţie şi Justiţie), sądy apelacyjne, trybunały, trybunały specjalne i sądy pierwszej instancji. Nie wyodrębniono specjalnych sądów administracyjnych. W ramach Sądu Najwyższego, ulokowanego w Bukareszcie, działają cztery sekcje, między innymi sekcja ds. administracyjnych i podatkowych. W ramach sądów apelacyjnych (jest ich piętnaście) wyodrębniono sekcje odpowiedzialne za sprawy administracyjne i podatkowe. Trybunały są ulokowane w każdym województwie. Zgodnie z prawem powinno ich być 42, ale jeden z nich, w Ilfov, aktualnie nie działa. W każdym z trybunałów funkcjonuje odrębna sekcja ds. administracyjnych i podatkowych.

    W Rumuni funkcjonuje 178 sądów pierwszej instancji, chociaż prawnie ustanowiono ich 188, jednak sprawy administracyjne i podatkowe nie są w nich rozpatrywane.

     

     

     


     

    3. Gospodarka

     

    3.1. Ogólna charakterystyka sytuacji gospodarczej

     

    3.1.1 Dane statystyczne                                                   

     

    PKB Rumunii – Wg skorygowanych danych Narodowego Komitetu Statystyki Rumunii w 2012 r. rumuńska gospodarka odnotowała wzrost PKB o 0,7% [1] (PKB wyniósł nominalnie 587,5 mld RON). Mniejszy niż pierwotnie szacowano był spadek wartości dodanej w przemyśle (-1% w stosunku do 2011 r.), lepsze wyniki odnotowała branża handlu detalicznego i hurtowego oraz sektor usług transportowych i napraw środków transportu, hotelarskich i restauracyjnych (wzrost wartości dodanej w tym sektorze o 1,5%) oraz działalności kulturalnej i sportowo-rekreacyjnej, usług remontowych dla gospodarstw domowych i innych (+3,1%). W warunkach dwudziestoprocentowego spadku wartości dodanej w sektorze rolnictwa (efekt suszy i rekordowych zbiorów w roku 2011) i stagnacji w sektorze budownictwa, skorygowany wynik – zwłaszcza na tle krajów regionu - uznano za satysfakcjonujący.

    Rządowa prognoza i przewidywania KE i MFW zakładają wzrost PKB w 2013 r. o 1,6%, wg koalicyjnych polityków głównymi czynnikami prowzrostowymi mają być inwestycyjne nakłady z budżetu państwa, wyższa stopa absorpcji środków unijnych (w lipcu 2013 r.: jedynie 19%) i w efekcie zwiększony wewnętrzny popyt konsumpcyjny oraz eksport. Prognozy niezależnych ośrodków i banków wahają się w przedziale 1,4-2%, eksperci są zgodni, że wzrost gospodarczy jest uzależniony od realizacji reform strukturalnych, absorpcji unijnych funduszy, wyników branż eksportowych i pozostałych czynników zewnętrznych.

    Według szacunkowych danych Narodowego Instytutu Statystyki, PKB w pierwszym kwartale 2013 r. wzrósł o 0,6% w porównaniu z poprzednim kwartałem i o 1,9% w porównaniu z analogicznym okresem 2012 r. Głównym czynnikiem wzrostu był eksport, który odnotował w pierwszym kwartale 2013 r. wzrost o 7,4% (w porównaniu do poprzedniego kwartału; +3,9% - w porównaniu do okresu styczeń-marzec 2012).

     

    Budżet, dług publiczny, rezerwy walutowe. W  2012 r., ogólny skonsolidowany deficyt budżetowy Rumunii wyniósł 14,8 mld RON, co oznacza 2,52% PKB w ujęciu kasowym i 2,9% PKB zgodnie z metodologią UE ESA 95. W efekcie – w czerwcu 2013 r. KE zamknęła procedurę nadmiernego deficytu wobec Rumunii. Konsolidacja finansów publicznych ma być kontynuowana - zapisy przyjętej w styczniu 2013 r. ustawy budżetowej na bieżący rok przewidują deficyt budżetowy w 2013 r.  na poziomie 13,4 mld RON - tj. 2,1% PKB  w ujęciu kasowym i poniżej 2,4% zgodnie z nomenklaturą ESA 95. Wysokość dochodów budżetowych w 2013 r. zaplanowano na poziomie 209,2 mld RON (33,6% PKB; rok wcześniej – 33,1% PKB); wydatków – 222,6 mld RON (35,7% PKB; ustawa przewiduje siedmioprocentowy wzrost budżetowych wydatków - o 15,4 mld RON w stosunku do 2012 r.). Wg ministra delegowanego ds. budżetu L. Voinea budżet na 2013 r. ma charakter prorozwojowy, wzrostowi wydatków towarzyszy proporcjonalnie wyższy wzrost dochodów, który ma nastąpić w wyniku poprawy ściągalności podatków i niżej wymienionych mechanizmów fiskalnych przyjętych przez rząd V. Ponty w styczniu 2013 r. Na wydatki o charakterze inwestycyjnym w 2013 r. przewidziano 36,9 mld RON/5,9% PKB, a ich trzecia część ma być sfinansowana w br. z funduszy unijnych.

    Na koniec grudnia  2012 r. dług publiczny Rumunii wynosił 222,2 mld RON, czyli 37,8% PKB – wobec 193,2 mld RON, czyli 34,7% PKB na koniec 2011 roku i 159,5 mld RON (30,5% PKB) na koniec 2010 r. Pod koniec marca 2013 r. dług publiczny Rumunii wyniósł 229,3 mld RON, czyli 36,8% prognozowanego na br. PKB.

    Rezerwy walutowe Narodowego Banku Rumunii na koniec 2012 r. wynosiły 31,2 mld EUR, co oznacza, że w ciągu roku zmniejszyły się o 2 mld EUR. Poziom rezerw walutowych Rumunii na koniec kwietnia 2012 r. - 32,4 mld EUR.

     

    Inflacja, stopy procentowe. Stopa inflacji w 2012 r. wyniosła 4,95% (rok wcześniej 3,14%). Szczególnie dotkliwy dla konsumentów był w 2012 r. ponad dwudziestoprocentowy wzrost cen warzyw i jaj oraz blisko 15-procentowy wzrost cen owoców. Ceny towarów przemysłowych i usług wzrosły o 4,48% (ceny energii elektrycznej wzrosły o 13%, gazu i paliw o ok. 5%).  W pierwszych 5 miesiącach 2013 r. ceny konsumpcyjne wzrosły o 2%, roczna stopa inflacji pozostaje wysoka, w maju 5,3% - z powodu skoku cen żywności oraz podwyżek cen energii jakie miały miejsce w styczniu 2013 r. (w kolejnych miesiącach nie odnotowano już szybkiego wzrostu cen), natomiast w III kwartale oczekuje się jej spadku do poziomu 4% (uwarunkowane jest to m.in. przebiegiem tegorocznych żniw, na uwadze należy mieć również lipcowe podwyżki cen gazu). Cel banku centralnego na 2013 r. to inflacja na poziomie 3,2%. Pod koniec czerwca 2013 r. bank centralny dokonał pierwszej od 15 miesięcy obniżki referencyjnej stopy procentowej - o 0,25 pp. do poziomu 5%.

     

    Bezrobocie. W grudniu 2012 r. stopa bezrobocia liczona wg metodologii MOP wyniosła 6,7% (661 tys. osób, średnia stopa bezrobocia w 2012 r. – 7%), zarejestrowani bezrobotni stanowili w 2012 r. 5,1% populacji w wieku produkcyjnym. Problem bezrobocia dotyka szczególnie osób młodych (15-24 lata) – w grudniu 2012 r. 28,2% spośród nich pozostawało bez pracy. W maju 2013 r. stopa bezrobocia liczona wg metodologii MOP wzrosła do 7,5%.

     

    Poziom płac. Średnia płaca brutto w grudniu 2012 r. wyniosła 2343 RON (1697 RON netto), co oznacza, że w przeciągu roku wynagrodzenia wzrosły nominalnie o 5,8%, a realnie o 0,8%. Średnia płaca brutto w kwietniu  2013 r. wyniosła 2291 RON (1661 RON netto).
     

    Inwestycje zagraniczne. Narodowy Bank Rumunii ocenia, że w 2012 r. do Rumunii napłynęło 1,61 mld EUR bezpośrednich inwestycji zagranicznych (rok wcześniej – 1,8 mld EUR). Według szacunkowych danych Narodowego Banku Rumunii, w okresie styczeń – kwiecień  2013 r., do Rumunii napłynęło 322 mln EUR bezpośrednich inwestycji zagranicznych (494 mln EUR w analogicznym okresie 2012 r.).

    Wartość skumulowanych BIZ wg stanu na 31 grudnia  2011 r.[2] wynosiła 55,14 mld EUR. Głównymi inwestorami w Rumunii są: Holandia (z udziałem 21,7% w wartości skumulowanych BIZ wg stanu na koniec 2011 r.), Austria (17,5%), Niemcy (11,4%), Francja (9,1%), Włochy (6,1%), Grecja (5,3%), Cypr (4,6%), Szwajcaria (3,3%), Stany Zjednoczone Ameryki (2,6%),  Luksemburg (2,3%), Belgia (2,0%),  Hiszpania (1,7%), Czechy (1,5%), Wielka Brytania (1,3%), Turcja (1,1%) i Węgry (1,1%). Polska (wraz z Norwegią) w statystykach BNR otwierała na początku 2012 r. trzecią dziesiątkę największych inwestorów zagranicznych w Rumunii z inwestycjami o wartości 198 mln EUR i udziałem 0,4% w skumulowanych BIZ.

    W strukturze sektorowej skumulowanych inwestycji wg stanu na 31.12.2011 r. największy udział ma przemysł (44,4%), sektor finansowo-ubezpieczeniowy (18,2%), handel (11,4%), budownictwo i transakcje na rynku nieruchomości (10,7%), sektor IT i łączności (5,4%), rolnictwo (2,4%), transport (1,4%). Inwestycje w przemysł przetwórczy stanowiły 31,5% całości BIZ, na przemysł wydobywczy przypadło 5% skumulowanych BIZ. W ramach przetwórstwa przemysłowego rozkład gałęzi, do których napłynęły BIZ wyglądał następująco:  paliwa, produkty chemiczne, guma i plastik – 6,3%, środki transportu (5,2%), metalurgia – 4,9%, przetwórstwo produktów spożywczych, napojów i tytoniu (4,1%), cement, szkło, ceramika (3,2%), drewno i meble (1,9%), komputery i inne produkty elektroniczne, optyczne i elektryczne (1,9%), maszyny i urządzenia (1,8%), wyroby skórzane i tekstylia (1,4%).

    Rozkład geograficzny BIZ wskazuje na jednoznaczną dominację Bukaresztu – do stolicy i otaczającej ją województwa Ilfov skierowano 61,7% wszystkich BIZ.

     

    Handel zagraniczny. W 2012 r. rumuński eksport towarowy osiągnął wartość 45,06 mld EUR,  natomiast import - 54,68  mld EUR, co oznacza że zarówno wartość eksportu jak i importu w EUR była niższa niż w roku poprzednim o 0,5%. Deficyt handlowy w 2012 r. wyniósł 9,63 mld EUR, tj. o 45,3 mln EUR mniej niż w 2011 r.

    Łączny udział krajów UE w rumuńskim eksporcie stanowił w 2012 r. 70,2%. Głównymi odbiorcami rumuńskich towarów były w 2012 r. Niemcy (18,6%) i Włochy (12,1%); pozostałe kraje to: Francja (7,0%),Węgry (5,4%), Bułgaria (3,9%), Wielka Brytania (3,6%), Holandia (2,8%), Hiszpania (2,5%), Polska (2,4%). W pierwszej dziesiątce największych importerów rumuńskich towarów znalazł się tylko jeden kraj spoza UE – Turcja, na miejscu czwartym (5,5% udziału w rumuńskim eksporcie ogółem). Spośród najważniejszych partnerów handlowych Rumunii najbardziej w 2012 r. wzrósł eksport do Wlk. Brytanii i Bułgarii (odpowiednio o 12% i 6%), w podobnym tempie zwiększyła się wartość sprzedaży do 3 krajów z drugiej dziesiątki największych importerów rumuńskich towarów – Stanów Zjednoczonych, Słowacji i Mołdawii. Do najważniejszych pozycji eksportowych należały: maszyny i urządzenia (sekcja XVI taryfy celnej z udziałem 25,3% w eksporcie), środki transportu (sekcja XVII taryfy celnej z udziałem 15,2% łącznej sprzedaży zagranicznej), wyroby metalurgiczne (sekcja XV: 11,4%), tekstylia (sekcja XI: 8%), produkty mineralne (sekcja V: 5,8%), tworzywa sztuczne, kauczuk i artykuły z nich (sekcja VII: 5,7%). Na ww. 6 sekcji taryfy celnej przypadło łącznie ponad 70% rumuńskiego eksportu towarowego. Wartość eksportu artykułów rolno-spożywczych (sekcje I-IV) stanowiła 9% łącznej sprzedaży zagranicznej.

    W 2012 r. z krajów UE pochodziło 73,5% rumuńskiego importu towarowego. Głównymi dostawcami towarów do Rumunii były Niemcy i Włochy, z udziałem odpowiednio 17,4% i 10,9%. W tej klasyfikacji w pierwszej dziesiątce znalazły się trzy kraje spoza UE: Rosja (4,4%), Kazachstan (4,2%), Chiny (3,8%). Na liście największych dziesięciu eksporterów towarów do Rumunii znalazły się także: Węgry (9,0%), Francja (5,7%), Polska (4,3%), Austria (4,2%), Holandia (3,5%). Na tle nieznacznego spadku importu do Rumunii w 2012 r. wyróżniają się wyniki eksportowe Rosji (wzrost dostaw z tego kraju – głównie surowców energetycznych - o 14%), Holandii (blisko dziesięcioprocentowa dynamika wzrostu eksportu do Rumunii), Polski (wzrost dostaw o 7%), a także dwóch krajów z drugiej dziesiątki największych eksporterów towarów do Rumunii – Słowacji (+13%) i Stanów Zjednoczonych (+31%). Natomiast blisko czterdziestoprocentowy był spadek wartości dostaw z sąsiedniej Ukrainy (20 miejsce na liście eksporterów na rynek rumuński). W strukturze towarowej rumuńskiego importu dominują maszyny i urządzenia (sekcja XVI taryfy celnej z udziałem 26,5% w imporcie), kolejne pozycje zajmują produkty mineralne (sekcja V: 13%), wyroby hutnicze (sekcja XV: 10,7%), wyroby przemysłu chemicznego (sekcja VI: 10,4%), artykuły rolno-spożywcze (sekcje I-IV; 8,8%), środki transportu (7,5%), tworzywa sztuczne, kauczuk i artykuły z nich (sekcja VII; 7,2%) i tekstylia (sekcja XI: 6,4%).

     

    Wartość rumuńskiego eksportu towarowego w pierwszym kwartale 2013 r. wyniosła 11,58  mld EUR, co oznacza wzrost o 4,6% w stosunku do pierwszego kwartału 2012 r. W tym samym okresie wartość importu spadła o 1,1% i wyniosła 12,65 mld EUR. Deficyt handlowy w pierwszym kwartale 2013 r. wyniósł 1072 mln EUR, tj. o  647,6 mln EUR mniej niż w analogicznym okresie poprzedniego roku. Przyczyną dodatniej dynamiki rumuńskiego eksportu w omawianym okresie był głównie dwudziestopięcioprocentowy wzrost sprzedaży zagranicznej producentów samochodów, w strukturze geograficznej rumuńskiego eksportu w I kwartale 2013 r. zwraca uwagę m.in. ponad czterdziestoprocentowy wzrost sprzedaży towarów do Rosji, 30-procentowy wzrost eksportu do Wlk. Brytanii i 25-procentowy wzrost eksportu do Turcji (w porównaniu do I kwartału 2012 r.). Po stronie importu wysoką – pięcioprocentową dynamikę wzrostu utrzymywały dostawy z Niemiec i Polski.

     

     

    3.1.2. Polityka gospodarcza rządu

     

    W celu ochrony przed wpływem światowego kryzysu gospodarczego Rumunia otrzymywała w latach 2009-2011 pomoc finansową od Międzynarodowego Funduszu Walutowego (przyznano środki w wysokości 12,95 mld EUR), Unii Europejskiej (5 mld EUR), Banku Światowego (0,6 mld EUR na projekty inwestycyjne) i Europejskiego Banku Odbudowy i Rozwoju (1 mld w formie linii kredytowych dla banków). Wypłata kolejnych transz uzależniona była od spełnienia szeregu warunków, przede wszystkim utrzymania deficytu budżetowego na uzgodnionym z MFW i KE poziomie (w 2009 r. – 7,3% PKB, a w 2010 r. – 6,8%, w 2011 r. – 4,4%). Pierwsze porozumienie typu stand-by z MFW obowiązywało do końca pierwszego kwartału 2011 r.; przekazano większość z dostępnych w jego ramach środków. Władze rumuńskie zadecydowały, że nie skorzystają z ostatniej transzy (1 mld EUR), zatwierdzonej przez zakończoną w lutym 2011 r. misję ewaluacyjną – uznając ówczesny poziom rezerw Narodowego Banku Rumunii za wystarczający. Środki finansowe w ramach ww. umowy zostały skierowane w głównej mierze do Narodowego Banku Rumunii na zwiększenie poziomu rezerw banku (za wyjątkiem dwóch transz wszystkie środki pochodzące z MFW), zaś pozostałe środki (z UE i Banku Światowego) zasiliły budżet państwa. Spłata pożyczki następuje na analogicznych zasadach: środki pochodzące z MFW spłaca bank centralny, pozostałe – budżet państwa. Spłata kapitału nastąpi w latach w latach 2012-2015, spłatę odsetek rozpoczęto w 2011 r. W okresie 2013-14 Rumunia będzie spłacać około 4,5 mld EUR rocznie.

    W marcu 2011 r. Rumunia zawarła kolejną - dwuletnią umowę typu stand-by z Międzynarodowym Funduszem Walutowym (jej obowiązywanie przedłużono do końca czerwca 2013) na kwotę 3,5 mld EUR. Wsparcie MFW przyznano w pakiecie z pożyczką Unii Europejskiej w wysokości 1,4 mld EUR i Banku Światowego w wysokości 1 mld EUR. Pod koniec czerwca 2013 r. Fundusz ogłosił zakończenie obowiązywania umowy, pozytywnie oceniając wypełnienie przez Rumunię ważniejszych warunków porozumienia z 2011 r. Rząd V. Ponty i kierownictwo banku centralnego deklaruje chęci podjęcia negocjacji ws. kolejnej umowy stand-by z MFW – rozmowy w tej sprawie mogą zostać podjęte podczas wizyty szefowej MFW C. Lagarde w Rumunii w połowie lipca 2013 r. Wg gubernatora BNR M. Isarescu nowa umowa podniosłaby wiarygodność Rumunii na rynkach finansowych i pozwoliłaby m.in. na dalszy spadek oprocentowania rządowych obligacji (rentowność dwuletnich rumuńskich obligacji w kwietniu 2013 r. spadła poniżej 5%). 

    Rumuńskie władze traktowały drugą umowę jako ostrożnościową i nie korzystały z przyznanych w jej ramach środków. Zasadniczym celem tej umowy typu stand-by był powrót Rumunii na ścieżkę wzrostu gospodarczego i tworzenie nowych miejsc pracy. Umowa zobowiązywała rumuńskie władze m.in. do redukcji poziomu deficytu budżetowego do poziomu poniżej 3% PKB w 2012 r., stopniowej liberalizacji cen gazu i energii, podjęcia restrukturyzacji państwowych przedsiębiorstw Po jej zamknięciu MFW nadal rekomenduje Rumunii kontynuację działań w dziedzinie dalszej konsolidacji finansów publicznych, reform sektora publicznego (zapowiadana reforma systemu opieki zdrowotnej nie została jednak przeprowadzona), przyśpieszenia procesu częściowej prywatyzacji największych spółek sektora energii i transportu,  reorganizacji nierentownych przedsiębiorstw państwowych, zwiększenia stopy absorpcji środków unijnych, działań na rzecz poprawy konkurencyjności i klimatu biznesowego. W ramach realizacji przez stronę rumuńską ustaleń z MFW ws. sprywatyzowania/upublicznienia części państwowych przedsiębiorstw w pierwszej połowie 2013 r. przeprowadzono na bukaresztańskiej giełdzie drugą ofertę publiczną Transgazu, a pod koniec czerwca resort transportu ogłosił wynik procedury prywatyzacyjnej kolejowego przewoźnika towarowego CFR Marfa – pakiet 51% akcji został sprzedany Grup Feroviar Roman, należącej do Gruia Stoica. Efektem realizacji zapisów umowy z MFW o powołaniu “prywatnego, profesjonalnego managementu” w największych państwowych przedsiębiorstwach była wymiana zarządów w kilku spółkach – m.in. Taromie i Transelectrica. W 2013 r. miały miejsce podwyżki regulowanych cen gazu – o 5% w lutym i 3% w lipcu dla odbiorców przemysłowych oraz o 8% w lipcu dla odbiorców indywidualnych. Kolejne podwyżki (dwu-trzyprocentowe) zapowiadane są na październik.

    W 2012 r., po uzgodnieniu z zewnętrznymi instytucjami finansowymi, rządy USL zrealizowały – w czerwcu i grudniu - podwyżkę wynagrodzeń w sferze budżetowej (łącznie o 16%, przywracając je do poziomu sprzed cięć z 2010 r.). Na początku 2013 r. rząd przyjął podwyżkę emerytur o 4%. Przedstawiciele gabinetu V. Ponty podkreślają, że ustalenia z MFW, KE, BŚ dot. wysokości granicznego deficytu budżetowego w 2012 r. (<3% PKB zgodnie z unijną nomenklaturą ESA 95) zostały wypełnione. W efekcie – w czerwcu 2013 r. KE zamknęła procedurę nadmiernego deficytu wobec Rumunii. Po pierwszych pięciu miesiącach 2013 r. deficyt budżetowy wynosił 1,05% prognozowanego PKB (6,56 mld RON).

    W 2013 r. nie należy spodziewać się ingerencji w liniowych podatkach PIT i CIT, których stawki pozostają na poziomie 16%, i podatku VAT - 24% (obniżona zostanie najprawdopodobniej jedynie stawka VAT na chleb - do 9%). W 2014 r. może mieć miejsce rozważana przez rządowych polityków redukcja obciążeń z tytułu ubezpieczeń społecznych (zapowiedzi ewentualnej obniżki składek na ubezpieczenia społeczne ponoszonych przez pracodawcę o 5%). Na początku 2013 r. rząd V. Ponty przeprowadził natomiast podwyżkę podatków w sektorze energii. Od 1 lutego br. do końca 2014 r. obowiązuje sześćdziesięcioprocentowy podatek od „nadzwyczajnych” – będących efektem zapowiadanej deregulacji cen gazu - zysków przedsiębiorstw sektora wydobycia gazu (w praktyce dotknie on w główniej mierze OMV Petrom i państwowy Romgaz). Wg różnych źródeł planowane dochody do budżetu z tego tytułu mają wynieść od 641 mln RON do ok. 1 mld RON i zostać przeznaczone na mechanizm dofinansowania dla najbiedniejszych odbiorców. Zgodnie z innym rozporządzeniem przyjętym przez rząd na początku 2013 r. przedsiębiorstwa sektora eksploatacji i sprzedaży zasobów naturalnych, innych niż gaz ziemny (węgiel, ropa, rudy żelaza, miedzi i metali nieżelaznych) zostały objęte od 1 lutego br. do końca 2014 r. specjalnym podatkiem w wysokości 0,5% przychodów (szacowane przychody budżetowe z tego tytułu - ponad 100 mln RON). Od lutego wzrosły również obciążenia podatkowe firm sektora przesyłu i dystrybucji gazu i energii elektrycznej – planowane z tytułu tzw. specjalnego podatku od monopolu naturalnego (0,1 RON/1 MW energii przekazywanej do systemu dystrybucji i 0,85 RON/1 MW za energię przekazywaną bezpośrednią do użytkowników końcowych, przedsiębiorstwa sektora dystrybucji zapłacą 0,75RON/1 MW) dochody budżetowe to 257,5 mln RON. Dodatkowa opłata w tym przypadku będzie włączona do opłat pobieranych od konsumentów przez przedsiębiorstwa sektora energii elektrycznej i gazu. M.in. z uwagi na ograniczenia budżetowe rząd zmuszony był do zmiany systemu wsparcia producentów energii odnawialnej, uznawanego za zbyt hojny (szacuje się, że w 2012 r. producenci odnawialnej energii otrzymali z tytułu mechanizmu zielonych certyfikatów 250 mln EUR). Rządowe rozporządzenie (Urzędu Regulacji Energetyki) przewiduje redukcję od lipca 2013 r. wydawanych zielonych certyfikatów o połowę (z 2 do 1 za 1 MWh) w przypadku producentów energii wiatrowej i, z 3 do 2 – dla nowopowstałych małych elektrowni wodnych oraz z 6 do 4 – dla producentów energii fotowoltaicznej.

     

     

     

    3.2. Tabela głównych wskaźników makroekonomicznych.

     

    Wyszczególnienie                  

    Dane roczne

     

     

    Ostatnie zmiany

     

    2005

    2006

    2007

    2008

    2009

    2010

    2011

    2012

    2013

    PKB wartość globalna (mld EUR)

    79,7

    97,8

    124,7

    139,8

    118,3

    124,4

    131,4

     

    131,3

    (578,5 mld RON)

    138,5

    (623,3 mld RON – prognoza CNP)

    PKB per capita (ceny rynkowe, EUR)

    3688

    4530

    5788

    6499

    5509

    5804

    6152

    6554

    6887

    (prognoza)

    PKB per capita (PPP, EUR)

    7900

    9100

    10400

    11700

    11000

    11400

    11800

    12600

    -

    Tempo wzrostu PKB

    4,2%

    7,9%

    6,0%

    7,1%

    -7,1%

    -1,3 %

    2,5%

     

    0,7%

     

    1,6%

    (prognoza CNP)

    Relacja deficytu finansów publicznych do PKB (ESA 95)

    0,4%

    1,2%

     2,5%

    5,2%

    7,2%

    6,5%

    4,1%

    2,9%

    1,05% (styczeń-maj); 2,4% - założenie budżetowe

    Relacja całkowitego długu publicznego do PKB (ESA 95)

    15,8%

    12,4%

    12,8%

    13,4%

    23,6%

    30,5%

    34,7%

    37,8%

    36,8% (kwiecień 2013)

    Stopa inflacji, na koniec okresu

    8,6%

    4,87%

    6,57%

    6,30%

    4,74%

    7,96%

    3,14 % 

    4,95%

    2,06% (styczeń-maj)

    Stopa bezrobocia

     - według ILO

     - rejestrowana, na koniec okresu

     

    7,2%

    5,9%

     

    7,3%

    5,2%

     

    6,4%

    4,1%

     

    5,8%

    4,4%

     

    7,5%

    7,8%

     

    7,3%

    6,9%

     

    7,4%

    5,4%

     

    7,0%

    5,6%

     

    7,5% (maj)

    5,3% (kwiecień)

    Wartość obrotów handlu zagranicznego (mld EUR)

    54,82

    66,60

    80,39

    89,95

    68

    84,09

    99,86

    99,74

    24,23

    (I kwartał)

    Wartość eksportu (mld EUR)

    22,25

    25,85

    29,40

    33,62

    29,11

    37,29

    45,04

    45,06

     

    11,58 

    (I kwartał)

    Wartość importu (mld EUR)

    32,57

    40,75

    50,99

    56,33

    38,89

    46,80

    54,82

    54,68

     

    12,65

    (I kwartał)

    Relacja deficytu na rachunku obrotów bieżących bilansu płatniczego do PKB

    8,7%

    10,4%

    14,0%

    12,3%

    4,2%

    4,4%

    4,5%

    3,9 %

    3,8%

    (prognoza CNP)

    Wartość rocznego napływu zagranicznych inwestycji bezpośrednich w mld EUR

    5,2

    9,06

    7,25

    9,49

    3,49

    2,22

    1,82

    1,61

    0,322 (styczeń- kwiecień)

    Wartość rocznego odpływu zagranicznych inwestycji bezpośrednich w mld EUR

    0,02

    -0,34

    -0,20

    -0,18

    0,64

    0,16

    -0,21

    -0,35

    -

    Skumulowana wartość zagranicznych inwestycji bezpośrednich w Rumunii w mld EUR

    21,88

    34,51

    42,77

    48,79

    49,98

    52,58

    54,35

    55,14

     

    -

    Skumulowana wartość zagranicznych inwestycji bezpośrednich Rumunii za granicą (outward) w mld EUR

    0,18

    0,66

    0,84

    1,05

    0,97

    1,13

    1,14

    1,21

     

    -

    Źródło: Narodowy Instytut Statystyki, Ministerstwo Finansów Publicznych, Narodowa Komisja Prognoz (CNP), Narodowy Bank Rumunii, Eurostat

     

    3.3. Główne sektory gospodarki (o największym znaczeniu/udziale w PKB)

     

    Główny udział w tworzeniu PKB Rumunii ma sektor usług - w 2012 r. wygenerował 45,2% PKB, na przemysł przypadło 28,5% PKB, sektor budownictwa – 8,6% PKB, rolnictwo dostarczyło 5,3% PKB. Sektor rolnictwa – z uwagi na niesprzyjające warunki pogodowe i i rekordowych zbiorów w roku poprzednim – w 2012 r. odnotował ponad dwudziestoprocentowy spadek wartości dodanej.  W 2012 r. zarejestrowano stagnację w sektorze budownictwa, nieznaczny – jednoprocentowy - spadek wartości dodanej w przemyśle (w stosunku do 2011 r.) oraz blisko pięcioprocentowy wzrost wartości dodanej w sektorze usług (najwyższy – w sektorze IT i łączności), dzięki któremu w 2012 r. rumuńska gospodarka odnotowała wzrost PKB o 0,7%.

    W sektorze usług największy udział w tworzeniu PKB ma sektor handel detaliczny i hurtowy, naprawa samochodów, usługi transportowe i logistyczne, hotele i restauracje, który wygenerował w 2012 r. łącznie 11,5% PKB, sektor obrotu nieruchomościami dostarczył 8,5% PKB, sektor IT i łączności – 4% PKB, sektorze „przedstawienia, działalność kulturalna i rekreacyjna; naprawy urządzeń domowych i inne usługi” – 2,6% PKB, sektor pośrednictwa finansowego i ubezpieczeń – 2,5% PKB. Struktura produkcji przemysłowej wyglądała w 2011 r. następująco: 76% wartości produkcji przemysłowej dostarczył przemysł przetwórczy, na sektor wydobywczy przypadło 3,5%, produkcję i dostawy energii elektrycznej i gazu – 17,1%. Na przemysł maszynowy i elektroniczny przypadło produkcji 19,4% przemysłowej kraju (w tym produkcja środków transportu – 11%), przemysł spożywczy miał 12,7% udziału w strukturze produkcji przemysłowej Rumunii, przemysł metalurgiczny – 11,4%, przemysł petrochemiczny i produkcja koksu – 10,5%, przemysł chemiczny, farmaceutyczny i gumowy – 7,3%.

     

    3.4. Uczestnictwo w wielostronnych organizacjach i porozumieniach o charakterze ekonomicznym

     

    Rumunia jest członkiem WTO. Od momentu akcesji do UE w 2007 roku Rumunia uczestniczy w wypracowywaniu wspólnej polityki handlowej, przede wszystkim poprzez uczestnictwo w pracach Komitetu 133.

    Rumunia zabiega o przyjęcie do OECD. W ramach przygotowań do członkostwa uczestniczy w pracach szeregu Komitetów OECD oraz prowadzi działania wewnętrzne o charakterze promocyjno – informacyjnym.

    Rumunia jest członkiem założonej w 1992 roku przez 11 państw (Albania, Armenia, Azerbejdżan, Bułgaria, Gruzja, Grecja, Mołdawia, Rumunia, Rosja, Turcja i Ukraina) inicjatywy współpracy regionalnej w regionie Morza Czarnego o nazwie Black Sea Economic Co-operation (BSEC; Organizacja Czarnomorskiej Współpracy Gospodarczej). Celem współpracy jest stopniowa integracja regionu z europejską i światową gospodarką. W okresie styczeń-czerwiec 2011 r. Rumunia,  po raz trzeci, sprawowała rotacyjną półroczną prezydencję w BSEC. Zasadniczym celem Rumunii jest stymulacja rozwoju relacji pomiędzy państwami członkowskimi poprzez wzmocnienie współpracy i dialogu w ramach organizacji. Rumunia, jako członek UE, dąży do tworzenia pragmatycznych relacji pomiędzy BSEC i Unią, szczególnie w obszarze promocji przedsiębiorczości, małych i średnich przedsiębiorstw, inwestycji, transportu, bezpieczeństwa energetycznego, ochrony środowiska, kontroli granic i zapobiegania przestępczości.

    Rumunia pozostaje orędownikiem Synergii Czarnomorskiej, inicjatywy Komisji Europejskiej, zmierzającej do zapewnienia większej spójności w regionie Morza Czarnego. Synergia Czarnomorska zakłada zacieśnioną współpracę w zakresie m.in. energetyki, transportu, ochrony środowiska, wymiany handlowej, zatrudnienia i spraw społecznych oraz rozwoju regionalnego. Od 1995 r. Rumunia jest członkiem Inicjatywy Środkowo-Europejskiej (CEI).

    Rumunia aktywnie uczestniczy w pracach nad Europejską Strategią na rzecz Regionu Dunaju, zmierzającą do zacieśnienia współpracy państw, przez które przebiega Dunaj i jego dorzecza. 8 listopada 2010 r. w Bukareszcie odbył się Szczyt Strategii Naddunajskiej, podczas którego przedstawiciele Austrii, Bułgarii, Czech, Niemiec, Węgier, Rumunii, Słowacji i Słowenii przyjęli tzw. Deklarację z Bukaresztu. W grudniu 2010 r. Komisja Europejska zatwierdziła i opublikowała Komunikat na temat Strategii. W styczniu 2011 r. ogłoszono wybór krajów koordynujących obszary priorytetowe - Rumunia koordynuje 3 dziedziny w ramach Strategii Naddunajskiej: transport rzeczny (razem z Austrią), turystyka i kultura (razem z Bułgarią), zarządzanie zagrożeniami dla środowiska (razem z Węgrami). Strategia została zatwierdzona przez Radę Europejską na posiedzeniu w dniu 24 czerwca 2011 r. W dniach 7-8 listopada 2011r. w Bukareszcie, odbyło się, organizowane na zaproszenie ministra spraw zagranicznych Rumunii T. Baconschiego oraz wicekanclerza i ministra spraw zagranicznych Austrii M. Spindeleggera, nieformalne spotkanie ministrów spraw zagranicznych państw dorzecza Dunaju któremu towarzyszyło forum ekonomiczne „Areas of Excellence in the Danube macro-region” z udziałem środowisk akademickich, przedsiębiorców i organizacji pozarządowych. W dniach 30-31 stycznia 2012 r. w Bukareszcie miało miejsce drugie spotkanie przedstawicieli narodowych punktów kontaktowych i koordynatorów dziedzin priorytetowych poświęcone tematyce implementacji projektów, finansowania, zarządzania i komunikacji.

     

    3.5. Relacje gospodarcze z UE

     

    Kraje Unii Europejskiej są najważniejszymi partnerami handlowymi Rumunii. W 2012 r. 70,2% rumuńskiego eksportu trafiło do pozostałych krajów członkowskich UE, stąd też pochodziło 73,5% importu (patrz rozdział 3.1.1 – podział na poszczególne kraje). Eksport do krajów UE wyrażony w EUR zmniejszył się o 1,7% w porównaniu z 2011 r., a import wzrósł o 0,5%.

    Kraje UE są również najważniejszym źródłem inwestycji – z UE pochodzi 87,5% bezpośrednich inwestycji zagranicznych (Patrz rozdział 3.1.1 – lista największych inwestorów).

    Na forum UE Rumunia aktywnie zabiegała o uwzględnienie interesów nowych krajów członkowskich w negocjacjach dot. unijnego budżetu na lata 2014-2020, polityki spójności, kształtu Wspólnej Polityki Rolnej i działań prowzrostowych. Kluczowe znaczenie dla rumuńskiej gospodarki w 2013 r. będzie miało – w zgodnej opinii ekonomistów – zwiększenie relatywnie niskiej (na tle pozostałych krajów członkowskich) stopy absorpcji środków unijnych, generujące wzrost w najważniejszych gałęziach gospodarki, pozwalające na inwestycje infrastrukturalne i w efekcie zwiększenie możliwości eksportowych. Za realizację tego zadania odpowiada utworzone w 2012 r. Ministerstwo Funduszy Europejskich Rumunii.

     

     



    [1] W 2011 r. wzrost gospodarczy wyniósł 2,5%, natomiast w dwóch poprzednich latach gospodarka rumuńska znajdowała się w recesji (spadek PKB wyniósł 7,1% w 2009 r. i 1,3% w 2010 r.).

    [2] Szczegółowe i zweryfikowane dane BNR za 2012 r. dostępne będą w IV kwartale 2013 r. 

     


     

    4. Dwustronna współpraca gospodarcza

     

    4.1.  Gospodarcze umowy dwustronne

    Polsko-rumuńskie stosunki gospodarcze uregulowane są w zasadniczej części ramami prawnymi obowiązującymi w UE, w tym również Traktatem Akcesyjnym o przystąpieniu Rumunii i Bułgarii z 25 kwietnia 2005 roku (Dz.U. 2006 nr 79 poz. 548http://isip.sejm.gov.pl/servlet/Search?todo=open&id=WDU20060790548 ).

    Ponadto obowiązują nadal następujące umowy dwustronne o charakterze gospodarczym:

    • Umowa w sprawie unikania podwójnego opodatkowania i zapobiegania uchylaniu się od opodatkowania w zakresie podatków od dochodu i majątku z 23 czerwca 1994 roku (Dz.U. 1995 nr 109 poz. 530),
    • Umowa w sprawie popierania i wzajemnej ochrony inwestycji z 23 czerwca 1994 roku (Dz.U. 1995 nr 77 poz. 386),
    • Umowa o międzynarodowych przewozach drogowych z 29 stycznia 1968 roku,
    • Umowa o współpracy w dziedzinie turystyki z 13 grudnia 1994 roku,
    • Umowa o cywilnym transporcie lotniczym z 19 maja 1999 roku.

    W dniu 7 października 2009 r. Prezydencji Polski i Rumunii podpisali Wspólną Deklarację dotyczącą polsko-rumuńskiego partnerstwa strategicznego. Podczas wizyty Prezydenta RP w Bukareszcie 26 października 2010 r. podpisano międzyrządowy Plan Działania, stanowiący uszczegółowienie obszarów współpracy objętych partnerstwem strategicznym.

    W dniu 15 lipca 2009 r. ministrowie gospodarki Polski i Rumunii podpisali deklarację o współpracy obu resortów.

     

    4.2. Handel zagraniczny[1]

    Od wejścia Rumunii do UE, aż do rozpoczęcia się kryzysu finansowego handel z Polską rósł w szybkim tempie: w 2007 r. wzajemne obroty handlowe sięgnęły 2 365,4 mln EUR (eksport z Polski 1 730,4 mln EUR, import z Rumunii 635 mln EUR, saldo dodatnie dla Polski 1 095,4 mln EUR), a w 2008 r. wzajemne obroty handlowe sięgnęły 2 594,4 mln EUR (eksport z Polski 1 925,9 mln EUR, import z Rumunii 668,5 mln EUR, saldo dodatnie dla Polski 1 257,4 mln EUR). W 2009 r., wzajemne obroty handlowe spadły do poziomu 2 023,2 mln EUR (eksport z Polski 1 380,8 mln EUR, import z Rumunii 642,4 mln EUR, saldo dodatnie dla Polski 738,4 mln EUR). W kolejnych trzech latach zarejestrowano najwyższe rezultaty w wymianie handlowej.

    W 2010 r. wzajemne obroty handlowe osiągnęły wartość 2 730,6 mln EUR (eksport z Polski 1 748,9 mln EUR, import z Rumunii 981,7 mln EUR, saldo dodatnie dla Polski 767,2 mln EUR). W 2011 r. wzajemne obroty handlowe osiągnęły rekordową wartość 3 242,2 mln EUR (wzrost o 18,7% w stosunku do roku poprzedniego). Wg danych Narodowego Instytutu Statystyki Rumunii w 2012 r. wzajemne obroty handlowe osiągnęły rekordową wartość 3 419,5 mln EUR (wzrost o 5,5% w stosunku do roku poprzedniego). Polska zajęła siódme miejsce na liście najważniejszych partnerów handlowych Rumunii w 2012 r., za Niemcami (17,88 mld EUR obrotów), Włochami (11,43 mld EUR), Węgrami (7,33 mld EUR), Francją (6,25 mld EUR), Turcją (4,30 mld EUR) i Rosją (3,44 mld EUR), wyprzedzając w tym zestawieniu Bułgarię (3,27 mld EUR), Austrię (3,31 mld EUR) i Holandię (3,2 mld EUR). Polski eksport towarowy do Rumunii w 2012 r. wzrósł o 7,3% (wynik wyróżnia się na tle ogólnej stagnacji w handlu zagranicznym Rumunii w 2012 r., spośród najważniejszych partnerów handlowych wyższą dynamikę odnotowały jedynie dostawy z Rosji)  i osiągnął wartość 2 332,6 mln EUR, co stanowiło 4,3% łącznej wartości towarów sprowadzonych do Rumunii. Eksport towarów z Rumunii do Polski odnotował jednoprocentowy wzrost, osiągając wartość 1 086,9 mld EUR i 2,4% udziału w rumuńskim eksporcie ogółem. Polska zajęła 6 miejsce na liście największych dostawców towarów na rynek  rumuński i 10 miejsce wśród największych odbiorców rumuńskich towarów.

     

    Wykres. Obroty handlu towarowego z Rumunią w latach 2006-2012 (w mln EUR, dane Narodowego Instytutu Statystyki Rumunii)

     

      

     

     

     

    W 2012 r., najważniejsze sekcje towarowe w polskim eksporcie do Rumunii to[2]:

    • metale nieszlachetne i wyroby z nich (367,6 mln EUR, 15,8% udziału; wartość eksportu w ub.r. na poziomie z 2011 r.)
    • maszyny i urządzenia mechaniczne, sprzęt elektryczny (307 mln EUR, 13,2% udziału; wzrost wartości eksportu o 4% w porównaniu do 2011 r.)
    • wyroby przemysłu chemicznego i przemysłów pokrewnych (266,7 mln EUR, 11,4% udziału; wzrost wartości eksportu o 24,3% w porównaniu do 2011 r.)
    • produkty mineralne (257,1  mln EUR, 11% udziału; spadek wartości eksportu o 13% w porównaniu do 2011 r.)
    • tworzywa sztuczne, kauczuk i produkty z nich (240,3 mln EUR, 10,3% udziału; wzrost wartości eksportu o 15,6% w porównaniu do 2011 r.)

     

    Produkty rolno-spożywcze (sekcje I-IV) stanowiły łącznie 14% wartości polskiego eksportu towarowego do Rumunii w 2012 r. (sekcja IV: gotowe produkty spożywcze, napoje i wyroby tytoniowe miała 8,9% udziału w polskim eksporcie do Rumunii).  Pozostałe istotne dla polskiego eksportu do Rumunii pozycje to: środki transportu (z udziałem – 6,1%) i tekstylia (udział – 4,4%)

     

    W imporcie towarów z Rumunii, największy udział miały w 2012 r. następujące sekcje towarowe:

    • maszyny i urządzenia mechaniczne, sprzęt elektryczny (232 mln EUR, 21,3% udziału; spadek wartości importu o 20% w porównaniu do 2011 r.)
    • metale nieszlachetne i wyroby z nich (204,6 mln EUR, 17,6% udziału; spadek wartości importu o 6,5% w porównaniu do 2011 r.)
    • środki transportu naziemnego (187,9 mln EUR, 17,3% udziału; wzrost wartości importu o 23% w porównaniu do 2011 r.)
    • tworzywa sztuczne, kauczuk i produkty z nich (119,8 mln EUR, 11% udziału;  niezmieniona wartości importu w porównaniu do 2011 r.)
    • materiały i wyroby włókiennicze (87 mln EUR, 8% udziału; wzrost wartości importu o 13% w porównaniu do 2011 r.)

     

    Wg danych GUS w 2012 r. wzajemne obroty handlowe osiągnęły wartość 3,13 mld EUR, a saldo dodatnie dla Polski – 1,18 mld EUR (Rumunia jest siódma na liście krajów w handlu z którymi odnotowujemy najwyższe saldo dodatnie). Wg GUS polski eksport towarowy do Rumunii osiągnął wartość 2,16 mld EUR (wzrost o 2,5% w stosunku do 2011 r.) a import towarów z Rumunii wyniósł 977,1 mln EUR (spadek o 6%) - co stanowiło odpowiednio 1,52% ogółu polskiego eksportu towarowego w i 0,64% importu towarów do Polski. W 2012 r. Rumunia zajmowała 20 miejsce na liście największych odbiorców polskich towarów i 24 miejsce wśród dostawców towarów na rynek polski.

     

    W pierwszym kwartale 2013 r. wzajemne obroty handlowe wyniosły 839,2 mln EUR (eksport z Polski 564,2 mln EUR, import z Rumunii 275 mln EUR, saldo dodatnie dla Polski 289,2 mln EUR). Wśród najważniejszych partnerów handlowych Rumunii w pierwszym kwartale 2013 r. Polska zajęła 10 miejsce na liście największych odbiorców rumuńskiego eksportu (z udziałem 2,4% w sprzedaży zagranicznej towarów ogółem; w porównaniu z pierwszym kwartałem 2012 r. odnotowano spadek wielkości dostaw do Polski o 4,8%) i 5 miejsce wśród największych dostawców towarów do Rumunii (udział w dostawach z zagranicy ogółem – 4,5%; najwyższe – po Niemczech - tempo wzrostu wśród 10 największych eksporterów do Rumunii – wzrost polskiego eksportu o 4,8% w porównaniu do pierwszych 3 miesięcy 2012 r.)[3].

     

    4.3. Inwestycje[4]

    Na opublikowanej w listopadzie 2012 r. przez Narodowy Bank Rumunii liście największych inwestorów zagranicznych w Rumunii wg stanu na koniec 2011 r., Polska znalazła się na dwudziestym drugim miejscu, z udziałem 0,4% w skumulowanych bezpośrednich inwestycjach zagranicznych w Rumunii (wartość BIZ z Polski - 198 mln EUR wg stanu na 31.12.2011 - różni się od danych NBP). Wg danych NBP na koniec 2011 r. Rumunia znalazła się na 16 miejscu wśród krajów w których lokowane są polskie inwestycje, a ich wartość wyniosła 505,5 mln EUR. Łączna wartość rumuńskich inwestycji w Polsce wyniosła wg NBP na koniec 2011 r. 18,7 mln EUR.

     

    Najwięksi polscy inwestorzy w Rumunii to następujące firmy:

    1. ASSECO – oprogramowanie komputerowe
    2. BARLINEK – panele i okleiny z drewna (parkiety)
    3. CAN PACK – opakowania metalowe
    4. CERSANIT – glazura i urządzenia sanitarne
    5. FORTE – meble
    6. INVESTPOL Consulting – technologie dla przemysłu mięsnego i  przetwórstwo mięsa
    7. KLER Romania – meble
    8. KONIMPEX  (Rol - Chim) – składniki do farb
    9. KONSALNET (usługi cash processing)
    10. KRONLUX F. M.  FAKRO – okna
    11. MASPEX TYMBARK – soki, kawa, czekolada rozpuszczalna
    12. POLIMEX Mostostal – konstrukcje stalowe i usługi budowlane
    13. PORTA – drzwi drewniane
    14. PROFI ROM FOOD – sieci handlowe
    15. PRUSZYŃSKI Viking – blachy elewacyjne i dachowe
    16. SELENA Romania S.R.L. – uszczelniacze budowlane 
    17. TENZO SRL – wyroby stalowe
    18. USG CIECH SA – fabryka sody
    19. VOX Profile – profile budowlane (do okien i drzwi)  

    Według danych WPHiI obok dużych inwestorów polskich w Rumunii obecne są także firmy mniejsze, najczęściej nastawione na sprzedaż swoich towarów produkowanych lub sprowadzanych z Polski. Łączna liczba firm z udziałem kapitału polskiego w rejestrze handlowym w grudniu 2012 r. wynosiła 662, z tego aktywnych było ponad 200. Zatrudniały one w Rumunii prawie 4 tys. pracowników. Polskie firmy funkcjonują generalnie w trzech sektorach: budownictwo, przemysł spożywczy i opakowania oraz usługi (prawne, nieruchomości, windykacja należności, detektywistyczne, doradztwo w funduszach strukturalnych).

     

    4.4. Współpraca regionalna

    Współpraca regionalna prowadzona jest autonomicznie przez władze lokalne. Ambasada RP w Bukareszcie wspiera kontakt pomiędzy władzami lokalnymi rożnych szczebli a organizacjami zrzeszającymi władze samorządowe takimi jak Rumuńskie Stowarzyszenie Miast (Asociaţia Municipiilor din România) i Związek Miast Polskich.

     

    4.5. Współpraca samorządów gospodarczych          

    Kluczową organizacją reprezentującą środowisko biznesowe w Rumunii jest Izba Handlowo – Przemysłowa Rumunii. Izba ta zrzesza bilateralne Izby Przemysłowo-Handlowe, stowarzyszenia biznesowe oraz 42 terytorialne rumuńskie izby przemysłowo-handlowe. Jej zadaniem jest wspieranie swoich członków w kontaktach z władzami oraz organizacjami międzynarodowymi. Izba organizuje misje gospodarcze, szkolenia, seminaria i debaty, poszukuje możliwości rozwoju biznesu oraz udostępnia informacje ze swoich baz danych. Jest członkiem Stowarzyszenia Europejskich Izb Handlowych (Association of European Chambers of Commerce) oraz Międzynarodowej Izby Handlu (International Chamber of Commerce) i Stowarzyszenia Bałkańskich Izb Handlowych (Association of Balkans Chambers of Commerce).

    Od 2008 r. działa Polsko-Rumuńska Izba Gospodarcza z siedzibą w Warszawie (www.prcc.org.pl). Jej statutowym celem jest między innymi przyczynianie się do rozwoju stosunków gospodarczych pomiędzy Rzeczypospolitą Polską i Rumunią oraz ochrona i reprezentowanie interesów członków w zakresie ich działalności gospodarczej.

     



    [1] Dane Narodowego Instytutu Statystyki Rumunii

    [2] Dane Narodowego Instytutu Statystyki Rumunii

    [3] Dane Narodowego Instytutu Statystyki Rumunii

    [4] Najnowsze dostępne dane NBP, NBR i WPHI Bukareszt

     

     


    [1] Dane Narodowego Instytutu Statystyki Rumunii

    [2] Dane Narodowego Instytutu Statystyki Rumunii

    [3] Najnowsze dostępne dane NBP, NBR i WPHI Bukareszt

     

    5. Dostęp do rynku

     

    5.1. Dostęp do rynku dla polskich towarów i usług.

    Wraz z wejściem Rumunii do UE w 2007 roku zniesiono ograniczenia i bariery celne w dostępie do rynku dla polskich i unijnych towarów, zliberalizowano dostęp do rynku usług – w dwustronnych relacjach obowiązują unijne zasady wspólnego rynku: swobodny przepływ towarów, usług, osób i kapitału.

    Członkostwo Rumunii w UE otworzyło możliwość dostępu do funduszy wspólnotowych przeznaczonych na poprawę konkurencyjności firm zarejestrowanych w Rumunii.

    Jedną z obiektywnych przeszkód dla rozwoju dwustronnej współpracy gospodarczej  i realizacji strategii eksportowych przez polskie przedsiębiorstwa może okazać się niedostateczna infrastruktura transportowa. Przy rosnącej wymianie handlowej i istniejącej sieci dróg i przejść granicznych na trasach z Polski do Rumunii transport samochodowy w niedługim czasie osiągnie maksimum wydolności. Transport towarów drogą lotniczą i morską między Polską i Rumunią praktycznie nie istnieje, nierozwiązana pozostaje sprawa transportu kolejowego, który mógłby przejąć część masy towarowej. Transport przez większość zainteresowanych uznawany jest za długotrwały i uciążliwy (co szczególnie utrudnia dostawy szybko psujących się towarów żywnościowych). Istniejące projekty rozwoju sieci transportowej nie są skierowane bezpośrednio w kierunku Polski. Włączony do sieci europejskiej korytarz drogowy IV, łączący Rumunię przez Węgry, Czechy z Niemcami tylko w ograniczonym stopniu przyczyni się do poprawy połączenia drogowego z Polską. Szansą na poprawę w tej sferze jest polska inicjatywa Via Carpatia, do której przystąpiła także Rumunia.

    Polskie firmy transportowe skarżą się na utrudnienia ze strony rumuńskich służb drogowych i podatkowych oraz przy odprawie TIR-ów na przejściach granicznych. Dotyczy to jednak wszystkich przewoźników, niezależnie od kraju pochodzenia i bywa wynikiem niedostatecznej wiedzy kierowców o obowiązujących przepisach (waga i wymiary pojazdów, zezwolenia na transport, etc.). Szczegółowe informacje nt. aktualnych wymogów oraz pozostałych problemów jakie identyfikują polskie firmy znajdują się na stronach Wydziału Promocji Handlu i Inwestycji Ambasady: http://bukareszt.trade.gov.pl/pl/przewodnik/article/detail,33,Zasady_dokonywania_transportu_miedzynarodowego.html i http://bukareszt.trade.gov.pl/pl/przewodnik/article/detail,35,Zakazy_transportowe.html oraz http://bukareszt.trade.gov.pl/pl/przewodnik/article/detail,466,Maksymalne_wymiary_i_obciazenia_pojazdow.html

    http://bukareszt.trade.gov.pl/pl/romania/article/detail,1982,Gospodarka_Rumunii.html.

     

    5.2. Dostęp do rynku pracy. Świadczenie usług i zatrudnienie obywateli RP[1].

    Wraz z wejściem Rumunii do UE Polacy uzyskali pełny dostęp do poruszania się po terytorium Rumunii i jednocześnie znacznie uproszczono zasady zatrudniania obywateli polskich w tym kraju.

    Obywatel polski może przez okres 3 miesięcy przebywać na terytorium Rumunii bez wypełniania jakichkolwiek formalności administracyjnych.

    Przy planowaniu dłuższego pobytu obywatel polski zobowiązany jest, jeszcze przed upływem 3 miesięcy od dnia przybycia do Rumunii, do zarejestrowania swojego pobytu w oddziale terenowym Urzędu ds. Imigrantów (Oficiul Român pentru Imigrâri) – urząd posiada swoje oddziały w każdym mieście wojewódzkim. Warunkiem pomyślnej rejestracji jest spełnienie jednego z poniższych warunków:

    • prowadzenie lub udział w prowadzeniu działalności gospodarczej (np. umowa o pracę zawarta z firmą rumuńską, oddelegowanie do pracy w Rumunii przez firmę polską, zarządzanie spółką w Rumunii, prowadzenie działalności w ramach wolnego zawodu lub świadczenie usług o podobnym charakterze, wolontariat, działalność humanitarna lub religijna),
    • udowodnienie posiadania środków wystarczających do utrzymania siebie i swojej rodziny w Rumunii – zasadniczo dolnym limitem jest poziom płacy minimalnej i świadczenia obowiązkowe na rzecz systemu ubezpieczeń społecznych,
    • kształcenie się w Rumunii w instytucjach systemu edukacji pod warunkiem posiadania środków wystarczających do utrzymania siebie i swojej rodziny w Rumunii.

    O rejestrację mogą się także ubiegać członkowie rodzin osób, które wypełniają jeden z powyższych warunków.

    W czasie rejestracji konieczne jest wypełnienie formularza (dostępny na stronie WPHI Bukareszt, www.bukareszt.trade.gov.pl) oraz przedstawienie odpowiednich dokumentów, np.:

    • oddelegowanie pracownika – kopia dowodu osobistego lub paszportu (oryginał do okazania), dokument poświadczający oddelegowanie do pracy w Rumunii (przetłumaczony przez tłumacza przysięgłego), zaświadczenie strony rumuńskiej, na rzecz której świadczona jest praca w ramach delegacji, zawierające okres trwania delegacji i miejsce wykonywania pracy,
    • praca w firmie rumuńskiej – kopia dowodu osobistego lub paszportu (oryginał do okazania), kopia umowy o pracę (oryginał do okazania) zaparafowanej przez Urząd Pracy,
    • zarządzanie spółką - kopia dowodu osobistego lub paszportu (oryginał do okazania), zaświadczenie z Rejestru Handlowego o wypełnianiu obowiązków zarządcy.

    Szczegółowe dane dostępne są na stronie http://ori.mira.gov.ro.

    W odniesieniu do podejmowania pracy obywatele polscy traktowani są obecnie na zasadach identycznych jak obywatele Rumuni. Oznacza to, że mogą oni podejmować każdy legalny rodzaj pracy. Należy także pamiętać, że wedle prawa rumuńskiego wszystkie umowy o pracę muszą być najpóźniej do dnia podjęcia pracy zgłoszone i zarejestrowane w lokalnym Urzędzie Pracy.

    Pracownicy oddelegowani czasowo z Polski do pracy w Rumunii muszą zgłosić ten fakt w terenowym inspektoracie pracy. Standardowo dane kontaktowe takiego urzędu powinny zostać przekazane firmie polskiej przez rumuńskiego lub zagranicznego odbiorcę świadczonych usług. Przykład formularza, który należy dostarczyć do inspektoratu jest do pobrania na stronie WPHI Bukareszt (warto pamiętać, że beneficjent świadczonych usług również musi przekazać wypełniony formularz do tego samego inspektoratu). Zawiadomienie powinno być dostarczone do inspektoratu pracy najpóźniej w dniu poprzedzającym rozpoczęcie pracy. Informacje o wszelkich zmianach dot. delegowanych pracowników muszą również być przekazane do lokalnego inspektoratu. Kary za niedostarczenie ww. formularza wynoszą od 4500 RON do 9000 RON.

    W razie kontroli konieczne może się okazać przedstawienie kopii kontraktu z inwestorem na świadczenie usług związanych z oddelegowaniem pracowników.

     

    5.3. Nabywanie i wynajem  nieruchomości[2].

    Od 1 stycznia 2012 r.  obywatele UE mogą bez przeszkód dokonywać zakupu ziemi w Rumunii na cele inwestycyjne. W siedmioletnim okresie przejściowym od dnia akcesji Rumunii do UE do 1 stycznia 2014 r. obywateli UE obowiązuje natomiast ustawowy zakaz nabywania ziemi rolnej przez cudzoziemców. Zakaz ten nie dotyczy jednak rezydentów, tj. osób prawnych zarejestrowanych w Rumunii (w tym spółek ze 100% udziałem kapitału zagranicznego) oraz osób fizycznych zamieszkałych na stałe w Rumunii.

    W efekcie ponad 700 tys. ha ziemi rolnej w Rumunii (8,5% ogólnego areału gruntów ornych) znajduje się już w posiadaniu cudzoziemców. Wg rumuńskiego ministerstwa rolnictwa prawie połowa gruntów należących do obcokrajowców przypada na inwestorów z Włoch (24,3% ww. powierzchni), Niemiec (15,5%) i krajów arabskich (łącznie 10%). Do węgierskich właścicieli należy 8,2% ww. powierzchni, kolejne miejsca zajmują inwestorzy z Austrii i Hiszpanii (po 6%), Danii (4,3%), Holandii i Grecji (po 2,4%). Prawie 6% stanowi natomiast własność podmiotów, w których udziały posiadają spółki zarejestrowane na Malcie, Cyprze, w Monako, San Marino i Luksemburgu. W 2011 r. liczba gospodarstw/przedsiębiorstw rolnych w Rumunii należących do cudzoziemców wzrosła o 74 – do 709. Największe areały ziemi będącej własnością zagranicznych podmiotów znajdują się w województwie Timiş (133,8 tys. ha; wg dostępnych danych na koniec 2011 r.).

    Osoby zainteresowane nabyciem lub dzierżawą ziemi rolnej mogą się zgłosić do Agencji Nieruchomości Państwowych (Agenţia Domeniilor Statului; www.domeniilestatului.ro), działającej przy rumuńskim Ministerstwie Rolnictwa i Rozwoju Wsi. Zajmuje się ona dzierżawą gruntów rolnych należących do rumuńskiego Skarbu Państwa (na stronie znajduje się m.in. lista tego typu gruntów wraz z danymi teleadresowymi terenowych oddziałów Agencji zajmujących się bezpośrednią obsługą firm zainteresowanych dzierżawą).

    Ciekawym i relatywnie miarodajnym źródłem informacji nt. rumuńskiego rynku nieruchomości jest strona www.realestate.ro, która gromadzi oferty z kilkuset agencji pośrednictwa handlu nieruchomościami. Lista firm pośrednictwa handlu nieruchomościami dostępna jest na stronie www.imobiliarepro.com/agentii-imobiliare.htm. 

    W Rumunii agencje pośrednictwa zwyczajowo pobierają, jako opłatę za usługę, zarówno od właściciela jak i od wynajmującego mieszkanie, po 50% jednomiesięcznego czynszu. W przypadku sprzedaży nieruchomości stawka dla agencji może sięgnąć 2-3% wartości nieruchomości.

    Kryzys gospodarczy i recesja w latach 2009-2010 przyczyniły się do spadku cen zakupu i wynajmu ziemi i nieruchomości (ceny ziemi rolnej w Rumunii zaczynają się od 2500 EUR/ha).

    5.4. System zamówień publicznych[3].

    Zamówienia publiczne w Rumunii nadzorowane są przez Krajową Jednostkę ds. Regulowania i Monitorowania Zamówień Publicznych (ANRMAP, Autoritatea Naţională pentru Reglementarea şi Monitorizarea Achiziţiilor Publice; www.anrmap.ro). ANRMAP jest instytucją odpowiedzialną za realizację polityki w zakresie zamówień publicznych, w tym m.in. za: opracowanie aktów prawnych, prowadzenie monitoringu, analiz i nadzoru nad postępowaniami o zamówienie publiczne, reprezentowanie Rumunii na forach instytucji unijnych, inicjowanie działalności szkoleniowej w zakresie zamówień publicznych, prowadzenie działalności doradczej dla zamawiających. Dba o to, by system zamówień publicznych w Rumunii spełniał standardy UE i w jej ramach był dostępny również dla podmiotów m.in. polskich.

    W strukturze Ministerstwa Gospodarki funkcjonuje Wydział ds. Koordynacji i Weryfikacji Zamówień Publicznych (Unit for Coordinating and Verifying Public Procurement), którego rolą jest kontrola zgodności aspektów proceduralnych postępowania przetargowego z prawem w zakresie zamówień publicznych, koncesji na roboty oraz koncesji na usługi począwszy od publikacji ogłoszenia o zamówieniu aż do udzielenia zamówienia i zawarcia umowy.

    Głównym aktem prawnym regulującym system zamówień publicznych w Rumunii jest Nadzwyczajne Rozporządzenie Rządu (Government Emergency Ordinance) nr 34/2006 w zakresie udzielania zamówień publicznych, koncesji na roboty budowlane oraz koncesji na usługi.

    Wszystkie ogłoszenia o przetargach publikowane są w portalu Elektronicznych Zamówień Publicznych eLicitatie (http://www.e-licitatie.ro), który prezentuje oferty i zamówienia administracji i podmiotów publicznych. Zamówienia po publikacji na stronach eLicitatie zamieszczane są także w rumuńskim Monitorze Oficjalnym, www.monitoruloficial.ro.

     

    System odwoławczy. Za rozpatrywanie skarg w zakresie zamówień publicznych w Rumunii odpowiada Krajowa Rada ds. Rozpatrywania Skarg (Consiliul Naţional de Soluţionare a Contestaţiilor – C.N.S.C.). Instytucjonalnie Rada podlega rządowi, ale jest niezależna w swoich decyzjach. Posiada uprawnienia w zakresie rozpatrywania skarg, wniesionych w trakcie procedury przetargowej, przed podpisaniem umowy, przez wyspecjalizowane zespoły. Dodatkowe informacje o Krajowej Radzie ds. Rozpatrywania Skarg, jak i o systemie odwoławczym Rumunii, można znaleźć na stronie: http://www.cnsc.ro/index.php/en. W zakresie postępowania o udzielenie zamówienia publicznego, po zawarciu kontraktu, skargi rozpatrywane są przez sądy okręgowe, a odwołania przez – Regionalny Sąd Apelacyjny lub – w przypadku zamówień w dziedzinie infrastruktury – Bukareszteński Sąd Apelacyjny.

     

    5.5. Ochrona własności przemysłowej i intelektualnej.

    Agendą rządową odpowiedzialną za ochronę własności przemysłowej i intelektualnej jest Państwowe Biuro Wynalazków i Znaków Towarowych (Oficiul de Stat 
    pentru  Invenţii şi Mărci). W kompetencji Biura leży opracowywanie krajowych przepisów prawnych w zakresie ochrony własności przemysłowej oraz strategii działań w tej dziedzinie.

    Rumunia jest członkiem Światowej Organizacji Własności Intelektualnej (World Intellectual Property Organization - WIPO) i podpisała umowę o współpracy z  Europejską Organizacją Patentową (European Patent Organization) ws. uznawania w Rumunii patentów europejskich.

    Prawo w zakresie ochrony własności przemysłowej jest zgodne z wymogami międzynarodowymi w tej dziedzinie. Składają się na nie następujące przepisy prawne: Ustawa patentowa (nr 64/1991); Ustawa dot. Znaków Towarowych i Wskaźników Geograficznych (nr 84/1998); Ustawa o Wzornictwie Przemysłowym (nr 129/1992); Ustawa o Prawie Autorskim (nr 8/1996).

     



    [1]Źródło: Opracowanie Wydziału Promocji, Handlu i Inwestycji Ambasady RP w Bukareszcie http://www.bukareszt.trade.gov.pl/pl/przewodnik/article/detail,24,Pobyt_i_praca_w_Rumunii.html

    [2] Źródło: Opracowanie Wydziału Promocji, Handlu i Inwestycji Ambasady RP w Bukareszcie http://www.bukareszt.trade.gov.pl/pl/przewodnik/article/detail,32,Nabywaniewynajem_nieruchomosci.html

    [3] Źródło: opracowania Wydziału Promocji, Handlu i Inwestycji Ambasady RP w Bukareszcie i Urzędu Zamówień Publicznych http://www.bukareszt.trade.gov.pl/pl/przewodnik/article/detail,21,Zamowienia_publiczne.html

    http://www.uzp.gov.pl/cmsws/page/?D;1494

     


    6. Przydatne kontakty i linki

    (dla ułatwienia nawiązania kontaktu nazwy i adresy podano w języku angielskim)

     

    6.1. Administracja gospodarcza.

     

    The Ministry of Economy

    http://www.minind.ro

    Address: Calea Victoriei nr. 152, sector 1, Bucharest

    Phone no.: +40 21 319 97 59 interior 2274, +40 21 319 97 35

    Fax : +40 21 319 97 52

     

    The Ministry of Public Finance

    www.mfinante.ro

    Strada Apolodor nr. 17, sector 5, cod 050741, Bucureşti

    Phone no.: +40 21 319 97 59

    Fax: +40 21 312 25 09

     

    The National Bank of Romania:

    http://www.bnr.ro

    Address: Lipscani nr. 25, sector 3, Bucharest, 030031

    Phone no.: +40 21 313 04 10, +40 21 315 27 50

    Fax: +40 21 312 38 31

     

    The National Institute of Statistics:

    http://www.insse.ro

    Address: Bd. Libertatii 16, Sector 5, Bucharest

    Phone no.: +40 21 318 1871, +40 21 317 7770

    Fax: +40 21 318 1874;

    E-mail: datestat@insse.ro

     

    National Agency for Fiscal Administration (ANAF):

    http://anaf.mfinante.ro

    Address: Apolodor nr.17, sector 5, Bucharest, 050471

    Phone no.: +40-21 319.97.50

    Fax: +40- 21 319 98 57

    E-mail: vlad.serbu@mfinante.ro 

     

    The National Agency for Radioactive Waste:

    http://www.andrad.ro

    Address: Mendeleev nr. 21-25,Sector 1, Bucharest,  010362

    Phone no. + 40 21 316 80 01

    Fax: + 40 21 312 14 10

    E-mail: contact@andrad.ro

     

    Office for State Ownership and Privatisation in Industry (O.P.S.P.I.)

    http://opspi.minind.ro

    Address: Calea Victoriei, nr. 152, sector 1, Bucharest, 010096

    Phone no.: + 40 21 202 54 88, Fax: +40 21 202 53 72
    Email: opspi_office@minind.ro

     

    The Authority for State Assets Administration:

    http://www.aaas.ro/

    Address: Str. Cpt. Alex. Serbãnescu nr. 50, sector 1, Bucharest

    Phone no.: Tel: +40 21 303 6510

    Fax: +40 21 303 6680

    E-mail: infopublic@avas.gov.ro

     

    Financial Guard:

    http://www.gardafinanciara.ro

    Address: Piata Alba-Iulia No.6, Bloc I.5, Sector 3, Bucharest, 031104

    Phone no. + 40 021 316 57 61

    Fax: +40 021 316 57 62

     

    National Prognosis Commission:

    http://www.cnp.ro   

     

    National Agency for Mineral Resources (NAMR)

    http://www.namr.ro
    Address: Mendeleev Street 36 - 38, Bucharest, 010366
    Phone: (+40)-21-3132204, (+40)-21-3170018; 3170094; 3170095

    Fax: (+40)-21-3170780
    E-mail: namr@namr.ro

     

    Romanian Energy Regulatory Authority (Autoritatea Nationala de Reglementare in Domeniul Energiei):

    http://www.anre.ro

    Address: Str. Constantin Nacu 3, Sector 2, Bucharest
    Tel: 0040 21 3112244
    Fax: 0040 21 3124365
    E-mail: anre@anre.ro

     

    National Authority of Surveillance in Processing Personal Data:

    http://www.dataprotection.ro/

     

    State Office for Inventions and Trademarks (Oficiul de Stat pentru Inventii si Marci)

    http://www.osim.ro/

     

    Romanian Center for Trade and Investment (Centrul Roman pentru Promovarea Comertului si Investitiilor Straine)

    http://www.traderom.ro/

    Adress: Str. Apolodor 17, sektor 5, Bukareszt, 050741

    Phone no.: +40 21 318 50 50

    Fax +40 21 311 14 91

     

    Wydział Promocji Handlu i Inwestycji, Ambasada RP w Bukareszcie

    Str. Atena, Nr. 10,

    sektor 1, 011 832 Bukareszt

    http://www.bukareszt.trade.gov.pl

    tel.: +40 21 310 04 70

    fax: +40  21 310 04 90

    e-mail: bucharest@trade.gov.pl

     

    Wydział Polityczno-Ekonomiczny (stanowisko ds. ekonomicznych), Ambasada RP w Bukareszcie

    Al. Alexandru 23, Sektor 1, 011821 Bukareszt

    http://www.bukareszt.msz.gov.pl/

    tel: +40 21 30 82 284 (-82)

    fax: + 40 21 30 82 251

    e-mail: bukareszt.wpe@msz.gov.pl; artur.tarasewicz@msz.gov.pl; magdalena.filary@msz.gov.pl

     

     

    6.2. Samorządy gospodarcze.

     

    Chamber of Commerce and Industry of Romania:

    http://www.ccir.ro

     

    The National Association for Consumers’ Protection and Promotion of Programs and Strategies from Romania:

    http://www.protectia-consumatorilor.ro

     

    6.3. Oficjalna prasa ekonomiczna.

     

    Ziarul Financiar (one page in English):

    www.zf.ro

     

    Economistul:

    www.economistul.ro

     

    Nine O’Clock (in English):

    www.nineoclock.ro

     

    Financiarul

    www.financiarul.ro

     

    Mediafax (news also in English)

    www.mediafax.ro

     

    Agerpres (news also in English)

    www.agerpres.ro

     

    ACT Media (news also in English)

    www.actmedia.eu           

                                                   

     

     

     

    Drukuj Drukuj Podziel się treścią: