close

  • Polsce – służyć, Europę – tworzyć, Świat – rozumieć

     

  • GOSPODARKA RUMUŃSKA

  • 1. Informacje ogólne

     

    1.1. Położenie geograficzne, ludność, obszar, stolica, języki urzędowe.

    Położenie geograficzne: Rumunia to kraj położony w południowo-wschodniej Europie, u nasady Półwyspu Bałkańskiego, stąd często kwalifikowany jest jako przynależący do Bałkanów. Rozciąga się na terytorium 237,5 tys. km kw. pomiędzy 20°15´44´´ a 29°41´24´´ dł. geogr. wschodniej i 43°37´07´´ a 48°15´06´´ szer. geogr. północnej. Rozpiętość Rumunii w kierunku południkowym wynosi 510 km, a w kierunku równoleżnikowym - 725 km.

    Rumunia jest krajem karpackim, naddunajskim, z dostępem do Morza Czarnego.  Ukształtowanie terenu jest urozmaicone, głównym jego elementem jest łańcuch górski - 3/4 powierzchni Karpat znajduje się na terytorium Rumunii. Grzbiet Karpat tworzy wyraźny łuk, wygięty w kierunku południowo-wschodnim, przecinający cały kraj z północy na południowy-zachód. To Karpaty decydują o podziale Rumunii na podstawowe krainy historyczno-geograficzne: Mołdawię (pn.-wsch.), Wołoszczyznę (pd.-zach.) i Siedmiogród /Transylwanię (cent. i pn.), wyróżnia się także Banat (pn.-zach.) i Dobrudżę (ujście Dunaju, pd.-wsch.).

    Obszar: Rumunia zajmuje obszar 237,5 tys. km2, graniczy z pięcioma krajami: od południa z Bułgarią (631,3 km), od południowego-zachodu z Serbią (546,4 km), od zachodu z Węgrami (448 km), zaś od północy i wschodu z Ukrainą (649,4 km) i Mołdawią (681,3 km).   Terytorium Rumunii ma kształt wyjątkowo regularny i zwarty, a jej granice o łącznej długości 3152,9 km w dużej części są naturalne. Na południu granicę w większości stanowi Dunaj, na północy częściowo Karpaty, na wschodzie rzeka Prut, a 245 km granicy południowo-wschodniej to wybrzeże Morza Czarnego.

    Ludność: Wyniki spisu powszechnego z 2011 r. wykazały, że populacja spadła w przeciągu dekady z blisko 22 mln osób w 2001 roku do 19 mln w 2011. Za jedną z głównych przyczyn tego stanu rzeczy uznaje się emigrację zarobkową, gł. do Włoch i Hiszpanii.

    Około 12% ludności stanowią mniejszości narodowe. Najsilniejszą z nich są Węgrzy (6,5%). Zamieszkują oni tereny uprzednio należące do Węgier – czyli Siedmiogród. Pozostałe główne mniejszości stanowią: Romowie (3,3%), Ukraińcy, Niemcy, Turcy, Rosjanie-Lipowanie i Tatarzy. W regionie Bukowiny żyje także grupa Rumunów polskiego pochodzenia (ok. 3,5 tys. osób). Po wstąpieniu Rumunii do UE o obywatelstwo rumuńskie stara się znaczna liczba obywateli sąsiedniej Mołdawii (ok. 100 tys. osób)

    Największe skupiska Rumunów poza krajem znajdują się we Włoszech i w Hiszpanii (szacunki mówią o 1 – 2 mln).

    Język urzędowy: Językiem urzędowym jest rumuński. Jest to język romański, ukształtowany na podstawach łaciny i języka Geto-Daków, zamieszkujących te tereny w chwili podboju przez Rzymian. W niektórych rejonach Rumunii węgierski stanowi drugi język urzędowy.

    Stolicą Rumunii jest Bukareszt.

     

    1.2. Warunki klimatyczne.

    Rumunia ma umiarkowany klimat kontynentalny, o czterech zróżnicowanych porach roku. Tak zwany „efekt cieplarniany” coraz bardziej wpływa na zniwelowanie różnic klimatycznych na terenach pomiędzy Karpatami i Dunajem i ograniczenie pór roku do dwóch – lata i zimy. Lata bywają gorące, ze średnimi temperaturami 24 - 26°C; temperatura może dochodzić do 40°C. Zimy są krótsze i  łagodniejsze niż w Polsce, bywają śnieżne, a w rejonach górskich temperatura spada poniżej - 20°C,. Coraz częściej Rumunia nawiedzana jest przez takie anomalie pogodowe jak: powodzie po gwałtownych opadach, susze,  szczególnie na południu i wschodzie kraju, gwałtowne mrozy w centrum nawet do – 30°C. Opady są najobfitsze w maju i w czerwcu; średnia krajowa to 640 mm rocznie. W Karpatach średnia ta wynosi 1400 mm, na równinach – 500 mm, w Muntenii, Dobrudży i w południowej części Wyżyny Mołdawskiej – 400 mm. Najmniej opadów odnotowuje się w rejonie delty Dunaju (unikalny na skalę europejską ekosystem) – zaledwie 380 mm rocznie.

     

    1.3. Główne bogactwa naturalne.

    W Rumunii występują liczne bogactwa mineralne: ropa naftowa (udokumentowane zasoby – 54,8 mln t zostaną wyczerpane w przeciągu kilkunastu lat przy rocznym wydobyciu na poziomie 4-4,5 mln t; złoża geologiczne szacowane są na 2 mld t), gaz ziemny (roczne wydobycie na poziomie 10,5-11 mld m3; szacuje się, że zasoby potwierdzone zostaną wyczerpane w przeciągu 10 lat), węgiel brunatny (zasoby eksploatacyjne – 3,29 mld t) i kamienny (złoża eksploatacyjne ocenia się na 600 mln ton), mangan, żelazo, miedź, sól kamienna, cynk i ołów, złoto. Głównym obszarem ich występowania jest Wyżyna Siedmiogrodzka i region Karpat. Zasoby węglowodorów niekonwencjonalnych w Rumunii pozostają nierozpoznane. W lutym 2015 r. amerykański koncern Chevron - posiadający koncesje poszukiwawcze w regionie Dobrudży i województwie Vaslui (przeprowadzono odwierty i analizy łupków w okolicy Pungeşti) – po przeprowadzeniu kilku odwiertów ogłosił decyzję o wycofaniu się z projektu poszukiwania gazu łupkowego w Rumunii. Niezależność energetyczna kraju jest jednym ze strategicznych celów rumuńskich rządów, w dążeniu do jej osiągnięcia kraj ten szczególnie liczy na wykorzystanie zasobów węglowodorów z Morza Czarnego. W latach 2010-2011 Rumunia przyznała koncesje na poszukiwanie ropy i gazu na szelfie Morza Czarnego. Konsorcjum OMV Petrom-ExxonMobil, które jako pierwsze, w lutym 2012 r.,  rozpoczęło wiercenia poszukiwawcze węglowodorów na rumuńskim szelfie Morza Czarnego – poinformowało o odkryciu znaczących zasobów gazu ziemnego (wstępne oceny wskazują na zasobność złoża Domino-1/Neptun offshore bloc na poziomie 42-84 mld m3; precyzyjne oszacowanie zdolności produkcyjnych złoża wymagać będzie jednak długotrwałych prac badawczych).

    W różnych częściach rumuńskich Karpat eksploatowanych jest wiele kopalni (odkrywkowych, odwiertów, rzadziej głębinowych). W Karpatach Wschodnich, w górach Marmaroskich (okolice Baia Borşa) eksploatowane są rudy miedzi, cynku i ołowiu, a na południowo-wschodnich stokach gór Rodniańskich, w Rodna Veche - piryt. W górach Guţii  (okolice Baia Sprie) wydobywa się rudy cynku, ołowiu a także pewne ilości złota. W dolinie Bystrzycy (okolice Iacobeni i Vatra Dornei) oraz w pobliskich Kelimenach wydobywa się rudy manganu (kopalnia odkrywkowa na stokach szczytu Pietrosul). Niedaleko Bălan w Górach Hăsmaş wydobywa się rudy miedzi. W Subkarpatach Mołdawskich w rejonie doliny Trotus oraz koło Bacău wydobywa się ropę naftową, sól kamienną oraz węgiel brunatny (Comăneşti). Na północ od Ploieşti, u wylotu doliny Prahova eksploatowane są złoża ropy naftowej. Głównym zagłębiem górniczym Karpat Południowych jest rejon górnej części doliny rzeki Jiu (okolice Petroşani, Vulcan i Lupeni), gdzie wydobywa się węgiel kamienny. W 2012 r. Rumunia podjęła decyzję o zamknięciu trzech kopalń węgla kamiennego uznanych za niekonkurencyjne. Kopalnia Petrila została zamknięta w końcu października 2015 r. po 156 latach funkcjonowania, dwie pozostałe - Uricani i Paroşeni – zostaną zamknięte do końca 2017 r. Obecnie władze rumuńskie są w trakcie wdrażania planu zamknięcia kopalń zatwierdzonego przez Komisję Europejską. Natomiast w dolinie Cerna na południe od Hunedoara w górach Poiana Ruscă eksploatuje się złoża rud cynku, ołowiu i pirytu, a bardziej na zachód - żelaza. Kolejnym zagłębiem górniczym, na zachodnim skraju Karpat Południowych są góry Banackie. Wydobywa się tu rudy żelaza (Ocna de Fier i rejon Gór Aninei). Góry Zachodnie, a zwłaszcza ich część południowo-wschodnia są bogate w rudy cynku i ołowiu, rtęci a także złota (Zlatna i Gura Barza). W północnej ich części oraz na Wyżynie Samoszu eksploatuje się boksyty. Podstawowym surowcem wydobywanym na obszarze Wyżyny Siedmiogrodzkiej jest gaz ziemny. Jego główne pokłady znajdują się w okolicy Mediaş i Saroş. Należy też wspomnieć o eksploatacji źródeł mineralnych – uznawanych za najlepsze w Europie, których w Karpatach rumuńskich jest znaczna ilość, najwięcej we wschodnim Siedmiogrodzie, w rejonie Gór Harghita.

    Pomimo posiadania złóż ropy naftowej, jej produkcja nie jest wystarczająca do pokrycia całości krajowego zapotrzebowania. W rezultacie Rumunia jest importerem netto tego surowca (w 2014 r. import stanowił 63% wewnętrznej konsumpcji). Niższy jest udział importu w przypadku gazu ziemnego (w 2014 r. odnotowano rekordowo niski poziom importu gazu – który pokrył 8% wewnętrznej konsumpcji). Według najnowszych informacji Narodowej Agencji ds. Regulacji Sektora Energetyki (rum. ANRE), od kwietnia 2015 r. do września 2015 r., Rumunia nie importowała w ogóle gazu ziemnego. Rumunia posiada także zasoby uranu, które są wykorzystywane w dwóch obecnie działających blokach elektrowni atomowej Cernavodă.

     

    1.4. System walutowy, kurs i wymiana.

    Walutą rumuńską jest lej (RON). Rumunia ma płynny kurs walutowy, bank centralny interweniuje na rynku walutowym – nie podając do publicznej wiadomości dat i skali interwencji. W 2015 r. średni kurs wymiany RON/EUR wyniósł 4,4450 (na koniec 2015 r. kurs RON/EUR wynosił 4,5245). Wymiany można dokonać w bankach i w kantorach. Kantory walutowe zazwyczaj nie stosują prowizji od transakcji. Różnica kursu kupna i kursu sprzedaży w kantorach waha się do kilku do kilkunastu lei na każde wymieniane 100 EUR. Spread zależny jest w dużej mierze od pory dnia i tygodnia: rośnie w dni wolne oraz wieczorami.

     

     

    Kurs wymiany

    2008

    2009

    2010

    2011

     2012

    2013

    2014

    2015

    RON/USD

    (średnio)

    2,5189

    3,0493

    3,1779

    3,0486

    3,4682

     

    3,3279

    3,3492

    4,0057

    RON/EUR

    (średnio)

    3,6827

    4,2373

    4,2099

    4,2379

    4,4560

     

    4,4190

    4,4446

    4,4450

     

     

    1.5. Religia.

    Tradycyjnie dominującym wyznaniem ludności rumuńskiej jest religia prawosławna (rumuński kościół autokefaliczny - metropolia w Bukareszcie). Utożsamia się z nią ponad 80% ludności. Na drugim miejscu jest  protestantyzm ok. 6,8%, na trzecim wyznanie rzymsko-katolickie ok. 6% (w większości Niemcy, część Węgrów - głównie Seklerzy - oraz Polonia).  Kościół ewangelicko-reformowany (kalwiński) jest mocno osadzony w tradycji historycznej ludności węgierskiej, obecny w Siedmiogrodzie. Również z przesłanek historycznych wynika, że pewna część rumuńskiej ludności Siedmiogrodu należy do odradzającego się obecnie kościoła greko-katolickiego (unickiego). Muzułmanami są mieszkający w Dobrudży Turcy i Tatarzy – największy meczet znajduje się w Konstancy.

     

    1.6. Infrastruktura transportowa.

    Aktualnie w Rumunii jest ponad 10,7 tys. km linii kolejowych. Większość z linii głównych jest zelektryfikowana, choć inwestycje te zostały zrealizowane dopiero w ciągu ostatnich kilkunastu lat. Jeszcze w połowie lat 70-tych zelektryfikowane były tylko odcinki z Bukaresztu przez Ploieşti do Braszowa oraz w okolicach Timiszoary. W przewozach dominowała trakcja spalinowa w oparciu o własne zasoby ropy naftowej. Dopiero gdy w latach 80’ rząd komunistyczny przeznaczył większość wydobywanej ropy na spłatę zadłużenia zagranicznego, zaczęto intensywniej elektryfikować kolej w celu zaoszczędzenia tego surowca.

    Sieć dróg publicznych wynosi 84.185 km, z czego część odcinków o charakterze lokalnym to nieasfaltowane drogi bite i szutrowe. Od lipca 2015r.  znajdują się w użytku 694 km autostrad. W ramach projektu autostrady A1, łączącej Bukareszt z graniczną miejscowością Nădlac, przez Piteşti, Sibiu, Deva, Timiszoarę i Arad (576 km) zrealizowano 7 odcinków o łącznej długości 348 km: Bukareszt – Piteşti, Selimbar – Sura Mică (obwodnica Sibiu) - Sălişte, Silistea – Cunta, Cunţa – Deva (Soimuş); Traian Vuia – Balinţ (obwodnica Lugoj), Timiszoara – Arad, Arad – Pecica, Pecica - Nadlac. Ukończono budowę autostrady A2 z Bukaresztu do Konstancy o długości 203 km. W realizacji jest także projekt Autostrady A3, łączącej Bukareszt z graniczną miejscowością Borş przez Braszów i Oradeę (584 km). Dotychczas ukończono 107 km tej autostrady - odcinek Bukareszt – Ploieşti o długości 56 km i odcinek o długości 51km pomiędzy Câmpia Turzii i Gilău. W 2013 r. ukończono część autostrady A4 – odcinek pomiędzy miejscowościami Ovidiu i Agigea (obwodnica Konstancy) o długości 22 km. W 2013 r. oddano również do użytku 11-kilometrowy odcinek autostrady A6, która ma połączyć miejscowość Lugoj (gdzie zaczyna się Autostrada A1) z miejscowością Calafat (gdzie został zbudowany most do bułgarskiego Widynia) przez Krajową, Drobeta Turnu Severin. W 2015 r. rozpoczęto budowę autostrady A 11 łączącej Arad z Oradeą (dotychczas zrealizowano 3,5 km odcinek łączący autostradę A1 z drogą narodową DN7, która prowadzi do przejścia granicznego Nădlac). Jest także kilka odcinków dwupasmowych dróg szybkiego ruchu (np. z Bukaresztu do Ploieşti oraz fragment szosy w stronę Giurgiu, dojazdowe odcinki do Klużu, Sibiu i Braszowa). Drogi w Rumunii dzielą się na cztery kategorie: międzynarodowe - E, krajowe - DN (Drum Naţional), wojewódzkie - DJ (Drum Judeţean) i gminne - DC (Drum Comunal).

    Główne przejścia graniczne - granica z Węgrami: Arad CURTICI (pociągi), Arad NǍDLAC (samochody), Bihor SALONTA (pociągi, samochody), Bihor BORŞ (samochody), Timiş CENAD (samochody); granica z Serbią: Caraş Severin NAIDAS (samochody), Mehedinţi PORTILE DE FIER II (samochody), Timiş MORAVIŢA (pociągi, samochody); Timiş JIMBOLIA (pociągi, samochody); granica z Bułgarią: Giurgiu GIURGIU (pociągi, samochody), Konstanca NEGRU VODA (pociągi, samochody), Konstanca VAMA VECHE (samochody); Teleorman ZIMNICEA (pociągi, samochody); granica z Ukrainą: Botoşani STANCA (samochody), Maramureş SIGHET (pociągi, samochody), Maramureş CAMPULUNG la Tisa (pociągi), Satu Mare HALMEU (pociągi, samochody), Satu Mare CAREI (pociągi), Suczawa DORNEŞTI (pociągi, samochody); Suczawa SIRET (samochody); granica z Mołdawią: Jassy SCULENI (samochody), Vaslui ALBITA (samochody). W czerwcu 2013 r. oddano do użytku drugi most na Dunaju łączący Rumunię z Bułgarią (Calafat-Widyń) – pociągi, samochody.

    Transport wodny śródlądowy to przede wszystkim żeglowny na całym odcinku w granicach państwa Dunaj (inne rzeki choć duże - jednak bystre i kamieniste, nadają się praktycznie tylko do spławu drewna). Najważniejszymi portami naddunajskimi są Turnu Severin, Giurgiu oraz Brăila i Galaţi, które chociaż położone ponad 100 km od ujścia, są jednocześnie obok leżącej na wybrzeżu Konstancy, głównymi portami morskimi.

    Transport lotniczy. Lotniska mogące obsługiwać ruch międzynarodowy znajdują się w: Bukareszcie (Otopeni, Băneasa), Timiszoarze, Klużu, Konstancy, Krajowej, Aradzie, Sibiu, Bacău, Jassach, Oradei, Târgu Mureş. Ruch krajowy obsługują: Suczawa, Baia Mare, Satu Mare, Tulcea (istotna dla komunikacji z trudno dostępnym rejonem delty Dunaju). Praktycznie monopolistą w krajowej komunikacji lotniczej są państwowe linie TAROM, należące do sojuszu SkyTeam, obok których funkcjonują nowe linie, takie jak Blue Air czy oferujący loty czarterowe Carpat Air.

     

    1.7. Obowiązek wizowy.

    Obywateli polskich obowiązek wizowy nie dotyczy.

     

    1.8. Wykaz świąt państwowych.

    • 1-2 stycznia – Nowy Rok (Anul Nou);
    • Wielkanoc (Paşte) (ruchoma); w 2016 r. obchodzona w dniach 1-2 maja;
    • 1 maja – Międzynarodowy Dzień Pracy (Ziua Internaţională a Muncii);
    •  Święto Wniebowstąpienia (Rusalii); w 2016 r. obchodzone w dniach   19-20czerwca;
    • 15 sierpniaŚwięto Wniebowzięcia Najświętszej Marii Panny (Adormirea Maicii Domnului – Sfânta Maria);
    • 30 listopada – Andrzejki (Sfântul Andrei – Patron Rumunii);
    • 1 grudnia – Dzień Zjednoczenia (Ziua Naţională a României) – Święto Narodowe Rumunii;
    • 25-26 grudnia – Boże Narodzenie (Crăciun).

     

    2. System administracyjny

    2.1.  Ustrój polityczny.

    Wg konstytucji z 1991 r. (ostatnie zmiany w 2003 r.) Rumunia jest republiką o ustroju parlamentarno – gabinetowym, ważną rolę odgrywa ośrodek prezydencki. Głową państwa jest prezydent, wybierany w wyborach powszechnych, równych, bezpośrednich i tajnych na pięcioletnią kadencję. Prezydent reprezentuje państwo i stoi na straży niepodległości, jedności i integralności terytorialnej kraju, konstytucji i prawidłowego funkcjonowania władz publicznych. Bierze udział w posiedzeniach Rady Europejskiej. Wywodzący się z Partii Narodowo-Liberalnej, pochodzący z mniejszości niemieckiej Klaus Iohannis objął urząd w grudniu 2014 r.

     

    2.2. Władza ustawodawcza.

    Parlament dwuizbowy: w Izbie Deputowanych (Camera Deputaţilor; przewodniczący –  Valeriu Zgonea, PSD) zasiada obecnie 382  deputowanych, w Senacie – 165 senatorów (przewodniczący – Călin Popescu Tăriceanu). Liczba ta nie jest stała. Obie izby wybierane są co 4 lata w wyborach tajnych, równych, bezpośrednich i proporcjonalnych. Liberalna ordynacja wyborcza gwarantuje w parlamencie miejsca przedstawicielom mniejszości narodowych (w sumie 18 mandatów, w tym jeden dla przedstawiciela mniejszości polskiej). Jedynie mniejszość węgierska wystawia kandydatów w „normalnym” trybie i pokonywała dotychczas w każdych wyborach pięcioprocentowy próg wyborczy. Ostatnie wybory parlamentarne odbyły się w grudniu 2012 r., a następne są planowane na listopad/grudzień 2016 r.

     

    2.3. Władza wykonawcza.

    Obecnie władza wykonawcza znajduje się w rękach technokratycznego rządu, którego szefem jest Dacian Ciolos, były komisarz europejski ds. rolnictwa.

    W dniu 4 listopada br. Victor Ponta (Partia Socjaldemokratyczna) zrezygnował ze stanowiska premiera Rumunii. Dzień wcześniej, ustąpienia premiera domagały się dziesiątki tysięcy uczestników demonstracji zorganizowanej w Bukareszcie. Demonstracja odbyła się w związku z tragicznym pożarem, który w piątek 30 października br. doprowadził do śmierci 60 osób w bukaresztańskim klubie Colectiv. Zdaniem protestujących Rumunów, tragedia ta była skutkiem panującej w kraju korupcji. Prezydent Iohannis desygnował Daciana Ciolosa na stanowisko premiera.

    15 listopada 2015 r. nowy premier Rumunii Dacian Ciolos zaprezentował skład technokratycznego rządu. Większość ministrów to młode osoby, specjaliści w swoich dziedzinach, osoby, które nigdy nie były podejrzane o korupcję. Zamiarem premiera było wprowadzenie do rumuńskiej administracji osób z sektora prywatnego, społeczeństwa obywatelskiego oraz profesjonalistów z międzynarodowym doświadczeniem. 17 listopada miało miejsce zaprzysiężenie rządu (389 głosów za, 115 głosów przeciw, 2 nieważne).

    Głównymi siłami politycznymi w Rumunii pozostają parlamentarne ugrupowania: Partia Socjaldemokratyczna (PSD), Narodowy Związek na rzecz Postępu Rumunii (UNPR), Sojusz Liberałów i Demokratów (ALDE) oraz centroprawicowa Partia Narodowo – Liberalna i Demokratyczna Unia Węgrów z Rumunii (UDMR). Te główne siły polityczne zdecydowały się na powołanie rządu technokratycznego na rok przed wyborami w listopadzie/grudniu 2016 r.

     

    2.4. Struktura administracji gospodarczej.

    Za prowadzenie polityki przemysłowej, promocję eksportu, politykę handlową oraz turystykę  odpowiada Ministerstwo Gospodarki, Handlu i Stosunków ze Środowiskiem Biznesowym. Pod nadzorem resortu gospodarki funkcjonuje od lutego 2013 r. Departament ds. Handlu Zagranicznego i Relacji Zagranicznych (Departamentul pentru Comert Exterior si Relaţii Internaţionale), odpowiedzialny m.in. za promocję eksportu.

    W grudniu 2014 r. utworzono ministerstwo ds. energii. W obrębie sektora energetycznego działają: podporządkowana bezpośrednio premierowi Narodowa Agencja ds. Zasobów Mineralnych (Agenţia Naţională pentru Resurse Minerale), Agencja Nuklearna i ds. Odpadów Radioaktywnych (Agenţia Nucleară şi pentru Deşeuri Radioactive) oraz Narodowa Agencja ds. Regulacji w Dziedzinie Energetyki (Agenţia Naţională de Reglementare în Domeniul Energiei).

    W strukturze administracji gospodarczej mieści się także Ministerstwo Finansów Publicznych, odpowiedzialne za politykę fiskalną i budżetową państwa oraz skorelowanie ich z innymi politykami społeczno-gospodarczymi. Podporządkowane mu są: Narodowa Agencja Administracji Podatkowej (Agenţia Naţională de Administrare Fiscală), Policja Skarbowa (Garda Financiară) i Narodowy Urząd Celny (Autoritatea Naţională a Vămilor).

    Za gromadzenie danych statystycznych oraz przygotowywanie prognoz gospodarczych odpowiedzialne są odpowiednio: Narodowy Instytut Statystyczny (Institutul Naţional de Statistică) i Narodowa Komisja Prognoz (Comisia Naţională de Prognoză).

    Pod nadzorem Ministra Środowiska, Wody i Lasów działa Narodowa Agencja ds. Ochrony Środowiska (Agenţia Naţională pentru Protecţia Mediului).

    Pod nadzorem Ministerstwa Rolnictwa i Rozwoju Wsi działa Agencja ds. Płatności i Interwencji w Rolnictwie (Agenţia de Plăţi şi Intervenţie pentru Agricultură - APIA) - odpowiedzialna za dystrybucję środków z Europejskiego Funduszu Gwarancji Rolnych, Agencja ds. Płatności na rzecz Rozwoju Wsi i Rybołówstwa (Agenţia de Plăti pentru Dezvoltare Rurală şi Pescuit - APDRP) i Agencja ds. Własności Ziemskiej Państwa (Agenţia Domeniilor Statului - odpowiedzialna za prywatyzację w sektorze rolnym.

    Za ochronę danych osobowych odpowiedzialny jest Narodowy Urząd Nadzoru nad Przetwarzaniem Danych Osobowych (Autoritatea Naţională de Supraveghere a Prelucrării Datelor cu Caracter Personal).

     

    2.5. Sądownictwo gospodarcze.

    Na sądownictwo rumuńskie składają się następujące instytucje: Najwyższy Sąd Kasacyjny i Sprawiedliwości  (Înalta Curte de Casaţie şi Justiţie), sądy apelacyjne, trybunały, trybunały specjalne i sądy pierwszej instancji. Nie wyodrębniono specjalnych sądów administracyjnych. W ramach Sądu Najwyższego, ulokowanego w Bukareszcie, działają cztery sekcje, między innymi sekcja ds. administracyjnych i podatkowych. W ramach sądów apelacyjnych (jest ich piętnaście) wyodrębniono sekcje odpowiedzialne za sprawy administracyjne i podatkowe. Trybunały są ulokowane w każdym województwie. Zgodnie z prawem powinno ich być 42, ale jeden z nich, w Ilfov, aktualnie nie działa. W każdym z trybunałów funkcjonuje odrębna sekcja ds. administracyjnych i podatkowych.

    W Rumunii funkcjonuje 177 sądów pierwszej instancji, chociaż prawnie ustanowiono ich 188, jednak sprawy administracyjne i podatkowe nie są w nich rozpatrywane.

     

    3. Gospodarka

     

    3.1. Ogólna charakterystyka sytuacji gospodarczej

     

    3.1.1 Dane statystyczne    

    PKB Rumunii – Wg danych Narodowego Komitetu Statystyki Rumunii w 2014 r. rumuńska gospodarka odnotowała wzrost PKB o 2,8%[1]. Rumuńska gospodarka utrzymywała jeden z najwyższych wskaźników wzrostu w Europie w 2015 r. – przez 9. miesięcy PKB zwiększył się o 3,7% (r/r), zbliżony powinien być rezultat za cały 2015 r. Przełożenie na wysoką dynamikę PKB miały wzrost produkcji przemysłowej, pozytywne wyniki  sektora usług i budownictwa (branża, która najmocniej ucierpiała podczas kryzysu przez poprzednie lata pozostawała w stagnacji). Z uwagi na letnią suszę słabsze niż w roku poprzednim były wyniki sektora rolnego. Głównym motorem gospodarczego wzrostu w 2015 r. była rosnąca konsumpcja wewnętrzna (będąca pochodną wzrostu realnych wynagrodzeń i obniżek obciążeń podatkowych), odnotowywana jest poprawa wskaźników dot. inwestycji prywatnych. Bolączką pozostaje natomiast nieefektywne wydatkowanie środków publicznych (pomimo stosunkowo wysokich nakładów inwestycji rządowych) oraz relatywnie niskie wykorzystanie unijnych funduszy strukturalnych (stopa absorbcji funduszy z perspektywy 2007-2013 wynosiła pod koniec 2015 r. 60%). MFW odnotowując wzrost popytu wewnętrznego podniósł prognozy wzrostu PKB Rumunii – do 3,4% w 2015 r. i 3,9% w 2016 r. Budżet na 2016 r. oparto o założenie 4,1-procentowego wzrostu gospodarczego.

     

    Budżet, dług publiczny, rezerwy walutowe. W czerwcu 2013 r. KE zamknęła procedurę nadmiernego deficytu wobec Rumunii. Deficyt budżetowy w 2013 r. nie przekroczył zakładanego poziomu 2,25% PKB (w ujęciu kasowym), w 2014 i 2015 r. był na poziomie 1,4% PKB. W 2016 r. przewidziano znaczący wzrost deficytu budżetowego – ustawa budżetowa zakłada że wzrośnie on do poziomu 2,95% PKB. Na wzrost deficytu budżetowego w 2016 r. składa się szereg czynników: po stronie wydatków - m.in. podwyżki płac w sektorze publicznym czy waloryzacja emerytur, a po stronie przychodów - przeprowadzona z początkiem nowego roku redukcja stawki VAT. Poluzowanie polityki finansów publicznych uniemożliwiło Rumunii zawarcie kolejnego porozumienia z międzynarodowymi instytucjami finansowymi pod których nadzorem Rumunia pozostawała w latach 2008-2015 r. (umowy kredytowe z MFW, BŚ i KE). Budżet na 2016 r. jest oparty o założenie 4,1-procentowego wzrostu gospodarczego.

    Poziom długu publicznego Rumunii pozostaje w bezpiecznej relacji do PKB, szacuje się że - z uwagi na planowany wzrost deficytu budżetowego od roku 2016 – dług publiczny Rumunii przekroczy poziom 40% PKB w 2017 r. Pod koniec października  2015 r. (najnowsze dostępne dane), dług publiczny Rumunii wyniósł 265 mld RON, czyli 37,8% PKB (liczony według metodologii ESA). Rezerwy walutowe Narodowego Banku Rumunii na koniec października 2015 r. wynosiły 31,6 mld EUR.

     

    Inflacja, stopy procentowe. Obniżka VAT na towary rolno-spożywcze (z dniem 1 czerwca 2015 r. stawkę na te produkty obniżono z 24 do 9%) przełożyła się na spadek cen konsumpcyjnych - w 2015 r. odnotowano deflację. W ujęciu rocznym w grudniu 2015 r. spadek cen wyniósł 0,9%. Deflacja może utrzymywać się do maja 2016 r., a niska stopa inflacji – do końca 2016 r. (z uwagi na przyjęte w kodeksie podatkowym rozwiązania – o których poniżej). Referencyjna stopa procentowa od maja 2015 r. pozostaje na poziomie 1,75%.

     

    Bezrobocie. W listopadzie 2015 r. stopa bezrobocia liczona wg metodologii Międzynarodowej Organizacji Pracy wyniosła 6,8%.

     

    Poziom płac. Średnia płaca brutto w październiku 2015 r. wynosiła 2594 RON (1871 RON netto), co oznacza, że w przeciągu roku wynagrodzenia wzrosły nominalnie o 9,7%, a realnie o 11,5%. W ostatnich latach miały miejsce regularne (kilkunastoprocentowe w skali roku) podwyżki poziomu płacy minimalnej – w maju 2016 r. osiągnie ona poziom 1250 RON (1050 RON na koniec 2015 r.).

     

    Inwestycje zagraniczne. Narodowy Bank Rumunii ocenia, że w pierwszych dziewięciu miesiącach 2015 r. do Rumunii napłynęło 2,5 mld EUR bezpośrednich inwestycji zagranicznych. W całym 2014 r. napłynęło do Rumunii 2,4 mld EUR bezpośrednich inwestycji zagranicznych.

    Wartość skumulowanych BIZ wg stanu na 31 grudnia  2014 r. wynosiła 60,2 mld EUR. Głównymi inwestorami w Rumunii są: Holandia (z udziałem 23,6% w wartości skumulowanych BIZ wg stanu na koniec 2014 r.), Austria (16,1%), Niemcy (12,4%), Cypr (7,1%), Francja (6,8%), Włochy (4,6%), Szwajcaria (3,6%), Luksemburg (3,6%), Grecja (2,7%), Wielka Brytania (2,5%), Hiszpania (2,4%), Belgia (2,1%), Stany Zjednoczone (1,8%),  Czechy (1,4%), Węgry (1,4%), Szwecja (1%), Turcja (0,8%), Dania (0,8%), Irlandia (0,6%). Polska w statystykach BNR znajdowała się w 2014 r. na dwudziestym drugim miejscu wśród największych inwestorów zagranicznych w Rumunii z inwestycjami o wartości 281 mln EUR i udziałem 0,5% w skumulowanych BIZ.

    W strukturze sektorowej skumulowanych inwestycji wg stanu na 31.12.2014 r. największy udział ma przemysł (48,7%), sektor finansowo-ubezpieczeniowy (13%), handel (11,7%), budownictwo i transakcje na rynku nieruchomości (9,8%), sektor IT i łączności (6%), rolnictwo (2,5%), transport (1,7%). Inwestycje w przemysł przetwórczy stanowiły 32% całości BIZ, na przemysł wydobywczy przypadło 5,6% skumulowanych BIZ. W ramach przetwórstwa przemysłowego rozkład gałęzi, do których napłynęły BIZ wyglądał następująco:  paliwa, produkty chemiczne, guma i plastik – 5,7%, środki transportu (5,4%), metalurgia – 4,5%, przetwórstwo produktów spożywczych, napojów i tytoniu (4%), cement, szkło, ceramika (2,6%), drewno i meble (2,5%), maszyny i urządzenia (2,4%), komputery i inne produkty elektroniczne, optyczne i elektryczne (2,4%), wyroby skórzane i tekstylia (1,6%). Rozkład geograficzny BIZ wskazuje na jednoznaczną dominację Bukaresztu – do stolicy i otaczającej ją województwa Ilfov skierowano 59,2% wszystkich BIZ.

     

    Handel zagraniczny. W 2014 r. rumuński eksport towarowy osiągnął wartość 52,5 mld EUR (wzrost o 5,8% w porównaniu do 2013 r.),  natomiast import – 58,5 mld EUR (wzrost o 5,9%). Deficyt obrotów towarowych hz. wyniósł 6 mld EUR.

    W okresie 1.01.2015 r. – 30.09.2015 r. rumuński eksport towarowy osiągnął wartość 40,9 mld EUR (wzrost o 4,7% w porównaniu do tego samego okresu 2014 r.), natomiast import – 46,4 mld EUR (wzrost o 7,1%). Deficyt obrotów towarowych hz. wyniósł w omawianym okresie 5,5 mld EUR (i był wyższy o 1,2 mld EUR niż w pierwszych trzech kwartałach roku poprzedniego).

    Łączny udział krajów UE w rumuńskim eksporcie stanowił w pierwszych dziewięciu miesiącach 2015 r. 73,4%. Głównymi odbiorcami rumuńskich towarów były w okresie 1.01.2015 r. – 30.09.2015 r. Niemcy (19,9%) i Włochy (12,4%); pozostałe kraje to: Francja (6,7%), Węgry (5,4%), Wielka Brytania (4,3%), Bułgaria (3,4%), Hiszpania (2,8%), Polska (2,7%) i Austria (2,5%). W pierwszej dziesiątce największych importerów rumuńskich towarów znalazł się jeden kraj spoza UE – Turcja - na miejscu szóstym (4,1% udziału w rumuńskim eksporcie ogółem). Spośród 20 najważniejszych partnerów handlowych Rumunii najbardziej w omawianym okresie wzrósł eksport do Egiptu (wzrost o 20%), Czech (o 18%) Hiszpanii (o 17%) i Stanów Zjednoczonych (o 16%). Do najważniejszych pozycji eksportowych w okresie 1.01.2015 r. – 31.09.2015 r. należały: maszyny i urządzenia (sekcja XVI taryfy celnej z udziałem 27,5% w eksporcie), środki transportu (sekcja XVII taryfy celnej z udziałem 16,6% łącznej sprzedaży zagranicznej), metale i wyroby metalurgiczne (sekcja XV: 8,7%), tekstylia (sekcja XI: 7,2%), tworzywa sztuczne, kauczuk i artykuły z nich (sekcja VII: 5,8%) i produkty pochodzenia roślinnego (sekcja II: 5,4%). Na ww. 6 sekcji taryfy celnej przypadło łącznie 71,2% rumuńskiego eksportu towarowego. Wartość eksportu artykułów rolno-spożywczych (sekcje I-IV) stanowiła 10,6% łącznej sprzedaży zagranicznej.

    W okresie 1.01.2015 r. – 30.09.2015 r. z krajów UE pochodziło 76,7% rumuńskiego importu towarowego. Głównymi dostawcami towarów do Rumunii były Niemcy i Włochy, z udziałem odpowiednio 19,7% i 10,9%. W tej klasyfikacji w pierwszej dziesiątce znalazły się trzy kraje spoza UE: Chiny (udział: 4,5%; 19-procentowy wzrost eksportu do Rumunii), Turcja (z udziałem 3,6%; odnotowano 14-procentowy wzrost wartości dostaw do Rumunii z tego kierunku), Rosja (3,5%). Na liście największych dziesięciu eksporterów towarów do Rumunii W okresie 1.01.2015 r. – 30.09.2015 r. znalazły się także: Węgry (z udziałem 8%), Francja (5,7%), Polska (4,8%; piąte miejsce; wzrost eksportu do Rumunii o 12%), Holandia (3,9%), Austria (3,8%). W strukturze towarowej rumuńskiego importu dominują maszyny i urządzenia (sekcja XVI taryfy celnej z udziałem 27,8% w imporcie), kolejne pozycje zajmują wyroby hutnicze (sekcja XV: 11,1%), wyroby przemysłu chemicznego (sekcja VI: 10,2%), środki transportu (udział: 9,1%; 14-procentowy wzrost wartości importowanych samochodów), produkty mineralne (sekcja V: 7,4%), tworzywa sztuczne, kauczuk i artykuły z nich (sekcja VII: 7,4%).

     

    3.1.2. Polityka gospodarcza rządu

    W celu ochrony przed wpływem światowego kryzysu gospodarczego Rumunia otrzymywała w latach 2009-2011 pomoc finansową od Międzynarodowego Funduszu Walutowego, Unii Europejskiej, Banku Światowego i Europejskiego Banku Odbudowy i Rozwoju. Wypłata kolejnych transz kredytów uzależniona była od spełnienia szeregu warunków, przede wszystkim utrzymania deficytu budżetowego na uzgodnionym z MFW i KE poziomie. Pierwsze porozumienie typu stand-by z MFW obowiązywało do końca pierwszego kwartału 2011 r., a spłata pożyczki następowała w latach 2012-2015. W marcu 2011 r. Rumunia zawarła kolejną - dwuletnią umowę typu stand-by z Międzynarodowym Funduszem Walutowym na kwotę 3,5 mld EUR. Wsparcie MFW przyznano w pakiecie z pożyczką Unii Europejskiej w wysokości 1,4 mld EUR i Banku Światowego w wysokości 1 mld EUR. Pod koniec czerwca 2013 r. Fundusz ogłosił zakończenie obowiązywania umowy, pozytywnie oceniając wypełnienie przez Rumunię ważniejszych warunków porozumienia z 2011 r. Rumuńskie władze traktowały drugą umowę jako ostrożnościową i nie korzystały z przyznanych w jej ramach środków. Zasadniczym celem tej umowy typu stand-by był powrót Rumunii na ścieżkę wzrostu gospodarczego i tworzenie nowych miejsc pracy. Umowa zobowiązywała rumuńskie władze m.in. do redukcji poziomu deficytu budżetowego do poziomu poniżej 3% PKB w 2012 r., stopniowej liberalizacji cen gazu i energii, podjęcia restrukturyzacji państwowych przedsiębiorstw.

    We wrześniu 2013 r. podpisano kolejną (trzecią) umowę z MFW ws.  dwuletniego „ostrożnościowego” kredytu w wysokości 2 mld EUR, która obowiązywała do września 2015 r. MFW rekomendował Rumunii kontynuację działań w dziedzinie dalszej konsolidacji finansów publicznych, reform sektora publicznego (zapowiadana reforma systemu opieki zdrowotnej nie została jednak przeprowadzona), przyśpieszenia procesu częściowej prywatyzacji największych spółek sektora energii i transportu,  reorganizacji nierentownych przedsiębiorstw państwowych, zwiększenia stopy absorpcji środków unijnych, działań na rzecz poprawy konkurencyjności i klimatu biznesowego. W ramach realizacji przez stronę rumuńską ustaleń z MFW ws. komercjalizacji części państwowych przedsiębiorstw przeprowadzono na bukaresztańskiej giełdzie drugą ofertę publiczną Transgazu (sprzedaż 15% akcji), IPO spółek Nuclearelectrica (sprzedaż 10% akcji) i Romgaz (sprzedaż 15% akcji, również poprzez instrumenty typu GDR na parkiecie w Londynie). W czerwcu 2014 r. przeprowadzono rekordową pod względem wartości pierwszą ofertę publiczną w Rumunii (giełdowa sprzedaż 51% akcji spółki Electrica). Spektakularną porażką zakończyły się natomiast kolejne próby prywatyzacji kolejowego przewoźnika towarowego CFR Marfa. W drugiej połowie 2014 r. i w roku kolejnym proces prywatyzacji/komercjalizacji państwowych spółek uległ jednak wyhamowaniu. Zakończono proces deregulacji cen gazu dla odbiorców komercyjnych, rząd Ponty wydłużył natomiast o 3 lata - do 2021 r. uzgodniony wcześniej z MFW kalendarz liberalizacji cen gazu dla odbiorców indywidualnych.

    Poluzowanie polityki finansów publicznych (powrót do deficytu rzędu 3% PKB w 2016 r.) uniemożliwiło Rumunii zawarcie kolejnego porozumienia z międzynarodowymi instytucjami finansowymi pod których nadzorem Rumunia pozostawała w latach 2008-2015 r.

    Rząd V. Ponty, a następnie gabinet D. Ciolosa postawiły na dalsze stymulowanie konsumpcji wewnętrznej (która w ostatnim okresie pozostawała głównym motorem wzrostu gospodarczego kraju), kosztem wzrostu deficytu budżetowego. Przeprowadzono szereg działań na rzecz wzrostu realnych wynagrodzeń i obniżek obciążeń podatkowych, także wobec pracodawców i inwestorów. W połowie 2015 r. obniżono stawkę VAT na towary rolno-spożywcze (z 24 do 9%). Rok wcześniej rząd V. Ponty przeprowadził pięcioprocentową obniżkę składek na ubezpieczenia społeczne (ponoszonych przez pracodawców). Poziom minimalnego wynagrodzenia wzrósł z początkiem 2015 r. do 975 RON, 1 lipca 2015 r. osiągnął poziom 1050 RON, a od maja 2016 r. wynosić będzie 1250 RON. W styczniu 2016 r. przewidziano kolejną kilkuprocentową indeksację emerytur. Wśród działań mających na celu wzrost inwestycji należy wymienić specjalne rozporządzanie „trzeciego rządu Ponty” zwalniające z opodatkowania reinwestowane zyski przedsiębiorstw - zwolnienie z CIT obejmuje od połowy 2014 r. (do końca 2016 r.) część zysków przeznaczanych przez firmy na inwestycje w urządzenia technologiczne, maszyny i instalacje. Rumuński rząd zatwierdził również w 2014 r. mechanizm pomocy de minimis dla przedsiębiorstw tworzących min. 20 nowych miejsc pracy -  państwo pokrywa część kosztów nowotworzonych miejsc pracy poprzez finansowanie wynagrodzeń zajmujących je pracowników (do maksymalnej wysokości średniej krajowej; przez okres 2 lat). 

    We wrześniu 2015 r. rumuński parlament przyjął kodeks podatkowy – zgodnie z jego zapisami od 1 stycznia 2016 zredukowano zasadniczą stawkę podatku VAT z poziomu 24% do 20% (19% od 2017 r.) Obniżkę wybranych stawek akcyzy na paliwa i 16-procentowego podatku od dywidend (do poziomu 5%) oraz wyeliminowanie podatku od inwestycji infrastrukturalnych w sektorze energetycznym przesunięto na 1 stycznia 2017 r. Jednolity podatek osób fizycznych i prawnych (stawki PIT i CIT) pozostają przy poziomie 16%.  Zapisy kodeksu podatkowego w połączeniu z podwyżkami płac w sektorze publicznym przełożyły się na wzrost zakładanego deficytu budżetowego w 2016 r. Z drugiej strony przeprowadzona z początkiem 2016 r. redukcja stawki VAT, grudniowe podwyżki w sektorze publicznym, waloryzacja emerytur i planowane w roku wyborczym klikunastoprocentowe podniesienie poziomu płacy minimalnej powinny przełożyć na dalszy wzrost wewnętrznego popytu. W efekcie prognozy na 2016 r. przewidują ponad 4-procentowy wzrost PKB Rumunii (uzależnione to jest jednak od czynników zewnętrznych i nieprzewidywalnych wyników sektora rolnego, pozostającego ważną składową rumuńskiego PKB). Nadal nierozwiązanym problemem Rumunii pozostaje nieefektywne wydatkowanie środków publicznych o charakterze inwestycyjnym (pomimo relatywnie wysokich nakładów budżetowych), stosunkowo niskie wykorzystanie unijnych funduszy strukturalnych i względnie niska ściągalność podatków – w 2015 r. odnotowano jednak pewien postęp w tym zakresie.

     

    3.2. Tabela głównych wskaźników makroekonomicznych.

     

     

     

    2007

    2008

    2009

    2010

    2011

    2012

    2013

    2014

    2015 – prognozy, dane szacunkowe

    PKB wartość globalna (mld EUR)

    124,7

    142,3

    120,4

    126,8

    133,3

     

    133,9

    144,3

    150,2

     

    158,3

     

    PKB per capita (ceny rynkowe, EUR)

    5788

    6933

    5915

    6263

    6618

    6660

     

    7220

     

    7544

     

    7995

    PKB per capita (PPP, EUR)

    10745

    12490

    11900

    12646

    13300

    14000

    14475

    14685

    15800

    Tempo wzrostu PKB

    6,0%

    8,5%

    -7,1%

    -0,8%

    1,1%

    0,6%

    3,4%

    3%

    3,7%

    Relacja deficytu finansów publicznych do PKB (ESA 95)

     2,5%

    5,2%

    7,2%

    6,5%

    4,1%

    2,9%

    2,2%

     

    1,4%

     

    1,3-1,4%

    (szacunki)

    Relacja całkowitego długu publicznego do PKB (ESA 95)

    12,8%

    13,4%

    23,6%

    30,5%

    34,7%

    37,4%

    38%

    39,8%

     

    37,8%

    (październik 2015)

    Stopa inflacji, na koniec okresu

    6,6%

    6,3%

    4,7%

    7,9%

    3,1% 

    4,9%

    1,5%

    0,8%

    -0,9%

    Stopa bezrobocia

     - według ILO

     - rejestrowana, na koniec okresu

     

    6,4%

    4,1%

     

    5,8%

    4,4%

     

    7,5%

    7,8%

     

    7,3%

    6,9%

     

    7,4%

    5,4%

     

    7,0%

    5,6%

     

    7,1%

    5,6%

     

    6,4%

    5,3%

     

    6,7% (listopad 2015)

    5,2% (listopad 2015)

    Wartość obrotów handlu zagranicznego (mld EUR)

    80,4

    89,9

    68

    84,1

    99,9

    99,7

    104,8

     

    111

    87,4

    (styczeń –wrzesień 2015)

    Wartość eksportu (mld EUR)

    29,4

    33,6

    29,1

    37,3

    45,1

    45

     

    49,6

     

    52,5

    40,9

    (styczeń – wrzesień 2015)

    Wartość importu (mld EUR)

    51

    56,3

    38,9

    46,8

    54,8

    54,7

     

    55,2

     

    58,5

    46,4

    (styczeń – wrzesień 2015)

    Relacja deficytu na rachunku obrotów bieżących bilansu płatniczego do PKB

    14%

    12,3%

    4,2%

    4,4%

    4,5%

    4,4 %

    0,9%

     

    0,5%

     

    0,8-1%

    (prognozy)

    Wartość rocznego napływu zagranicznych inwestycji bezpośrednich w mld EUR

    7,3

    9,5

    3,5

    2,2

    1,8

    1,6

    2,7

     

    2,4

    2,5

    (styczeń – wrzesień 2015 r.)

    Wartość rocznego odpływu zagranicznych inwestycji bezpośrednich w mld EUR

    -0,20

    -0,18

    0,64

    0,16

    -0,21

    -0,35

    - 0,21

     

    -0,03

    -

    Skumulowana wartość zagranicznych inwestycji bezpośrednich w Rumunii w mld EUR

    42,8

    48,8

    50,0

    52,6

    55,1

    59,1

     

    60,0

     

    60,2

     

    -

    Skumulowana wartość zagranicznych inwestycji bezpośrednich Rumunii za granicą (outward) w mld EUR

    0,8

    1,0

    0,9

    1,1

    1,1

    1,0

     

    0,6

     

    0,6

    -

     

    Źródło: Narodowy Instytut Statystyki, Ministerstwo Finansów Publicznych, Narodowa Komisja Prognoz (CNP), Narodowy Bank Rumunii, Eurostat

     

    3.3. Główne sektory gospodarki (o największym znaczeniu/udziale w PKB)

    Główny udział w tworzeniu PKB Rumunii ma sektor usług, który generuje ok. 40% PKB, na przemysł przypada 25% PKB, na budownictwo ok. 7% PKB, a sektor rolny dostarcza 5% PKB. W 2014 r. zarejestrowano wzrost o 3,7% wartości dodanej w przemyśle oraz 2,4-procentowy wzrost wartości dodanej w rolnictwie.  

    W sektorze usług największy udział w tworzeniu PKB ma sektor handel detaliczny i hurtowy, naprawa samochodów, usługi transportowe i logistyczne, hotele i restauracje, który wygenerował w 2014 r. łącznie 15,8% PKB, sektor obrotu nieruchomościami dostarczył 9,4% PKB, sektor IT i łączności – 5,8% PKB (największy wzrost w porównaniu do 2013 r. - o 8,2%), sektor „przedstawienia, działalność kulturalna i rekreacyjna; naprawy urządzeń domowych i inne usługi” – 3% PKB, sektor pośrednictwa finansowego i ubezpieczeń – 2,9% PKB. Struktura produkcji przemysłowej wyglądała w 2012 r. następująco: 76% wartości produkcji przemysłowej dostarczył przemysł przetwórczy, na sektor wydobywczy przypadło 3,5%, produkcję i dostawy energii elektrycznej i gazu – 17,1%. Na przemysł maszynowy i elektroniczny przypadło produkcji 19,4% przemysłowej kraju (w tym produkcja środków transportu – 11%), przemysł spożywczy miał 12,7% udziału w strukturze produkcji przemysłowej Rumunii, przemysł metalurgiczny – 11,4%, przemysł petrochemiczny i produkcja koksu – 10,5%, przemysł chemiczny, farmaceutyczny i gumowy – 7,3%.

     

    3.4. Uczestnictwo w wielostronnych organizacjach i porozumieniach o charakterze ekonomicznym

    Rumunia jest członkiem WTO. Od momentu akcesji do UE w 2007 roku Rumunia uczestniczy w wypracowywaniu wspólnej polityki handlowej, przede wszystkim poprzez uczestnictwo w pracach Komitetu 133.

    Rumunia zabiega o przyjęcie do OECD. Zacieśnia współpracę z Organizacją uczestnicząc w pracach wybranych grup roboczych i komitetów OECD oraz prowadzi działania wewnętrzne o charakterze promocyjno – informacyjnym.

    Rumunia jest członkiem założonej w 1992 roku przez 11 państw (Albania, Armenia, Azerbejdżan, Bułgaria, Gruzja, Grecja, Mołdawia, Rumunia, Rosja, Turcja i Ukraina) inicjatywy współpracy regionalnej w regionie Morza Czarnego o nazwie Black Sea Economic Co-operation (BSEC; Organizacja Czarnomorskiej Współpracy Gospodarczej). Celem współpracy jest stopniowa integracja regionu z europejską i światową gospodarką. W okresie lipiec-grudzień 2015 r. Rumunia,  po raz piąty, sprawowała rotacyjną półroczną prezydencję w BSEC. Zasadniczym celem Rumunii jest stymulacja rozwoju relacji pomiędzy państwami członkowskimi poprzez wzmocnienie współpracy i dialogu w kluczowych, politycznych sprawach - w ramach organizacji. Rumunia, jako członek UE, dąży do tworzenia pragmatycznych relacji pomiędzy BSEC i Unią, szczególnie w obszarze promocji przedsiębiorczości, małych i średnich przedsiębiorstw, inwestycji, transportu, bezpieczeństwa energetycznego, ochrony środowiska, kontroli granic i zapobiegania przestępczości.

    Rumunia pozostaje orędownikiem Synergii Czarnomorskiej, inicjatywy Komisji Europejskiej, zmierzającej do zapewnienia większej spójności w regionie Morza Czarnego. Synergia Czarnomorska zakłada zacieśnioną współpracę w zakresie m.in. energetyki, transportu, ochrony środowiska, wymiany handlowej, zatrudnienia i spraw społecznych oraz rozwoju regionalnego. Od 1995 r. Rumunia jest członkiem Inicjatywy Środkowo-Europejskiej (CEI).

    Rumunia, obok Austrii, była współinicjatorem powołania Europejskiej Strategii na rzecz Regionu Dunaju (EUSDR), zmierzającej do zacieśnienia współpracy państw, przez które przebiega Dunaj i jego dorzecza.

     

    3.5. Relacje gospodarcze z UE

    Kraje Unii Europejskiej są najważniejszymi partnerami handlowymi Rumunii. W 2014 r.  r. 71,1% rumuńskiego eksportu trafiło do pozostałych krajów członkowskich UE, stąd też pochodziło 75,4% importu (patrz rozdział 3.1.1 – podział na poszczególne kraje). Eksport do krajów UE wyrażony w EUR wzrósł o 8,1% w porównaniu do 2013 r., a import zwiększył się o 5,3%.

    W okresie styczeń – wrzesień 2015 r. 73,4% rumuńskiego eksportu trafiło do pozostałych krajów członkowskich UE, stąd też pochodziło 76,7% importu (patrz rozdział 3.1.1 – podział na poszczególne kraje). Eksport do krajów UE wyrażony w EUR wzrósł o 8,5% w porównaniu do tego samego okresu 2014 r., a import zwiększył się o 9,5%.

    Kraje UE są również najważniejszym źródłem inwestycji – z UE pochodzi 90% bezpośrednich inwestycji zagranicznych w Rumunii (Patrz rozdział 3.1.1 – lista największych inwestorów).

    Na forum UE Rumunia aktywnie zabiegała o uwzględnienie interesów nowych krajów członkowskich w negocjacjach dot. unijnego budżetu na lata 2014-2020, polityki spójności, kształtu Wspólnej Polityki Rolnej i działań prowzrostowych. Kluczowe znaczenie dla rumuńskiej gospodarki w najbliższych latach będzie miało – w zgodnej opinii ekonomistów – zwiększenie relatywnie niskiej (na tle pozostałych krajów członkowskich) stopy absorpcji środków unijnych, generujące wzrost w najważniejszych gałęziach gospodarki, pozwalające na inwestycje infrastrukturalne i w efekcie zwiększenie możliwości eksportowych. Za realizację tego zadania odpowiada utworzone w 2012 r. Ministerstwo Funduszy Europejskich Rumunii.

    W 2015 r. Rumunia spełniała tzw. kryteria z Maastricht, jednak wyznaczoną rok wcześniej przez premiera Pontę docelową datę akcesji Rumunii do strefy euro (rok 2019) szybko uznano za nierealną. Rumuńscy ekonomiści (szczególnie ci związani z bankiem centralnym) podkreślają potrzebę osiągnięcia przez Rumunię realnej konwergencji przed jej akcesją do strefy euro (niwelowanie różnic w rozwoju gospodarczym w odniesieniu do średniej w strefie euro). Zalecają rządowi wypracowanie harmonogramu przygotowań i niezbędnych reform (dla zachowania konkurencyjności rumuńskiej gospodarki) w tym kontekście.

     

    4. Dwustronna współpraca gospodarcza

    4.1.  Gospodarcze umowy dwustronne

    Polsko-rumuńskie stosunki gospodarcze uregulowane są w zasadniczej części ramami prawnymi obowiązującymi w UE, w tym również Traktatem Akcesyjnym o przystąpieniu Rumunii i Bułgarii z 25 kwietnia 2005 roku (Dz.U. 2006 nr 79 poz. 548http://isip.sejm.gov.pl/servlet/Search?todo=open&id=WDU20060790548 ).

    Ponadto obowiązują nadal następujące umowy dwustronne o charakterze gospodarczym:

    • Umowa w sprawie unikania podwójnego opodatkowania i zapobiegania uchylaniu się od opodatkowania w zakresie podatków od dochodu i majątku z 23 czerwca 1994 roku (Dz.U. 1995 nr 109 poz. 530),
    • Umowa w sprawie popierania i wzajemnej ochrony inwestycji z 23 czerwca 1994 roku (Dz.U. 1995 nr 77 poz. 386),
    • Umowa o międzynarodowych przewozach drogowych z 29 stycznia 1968 roku,
    • Umowa o współpracy w dziedzinie turystyki z 13 grudnia 1994 roku,
    • Umowa o cywilnym transporcie lotniczym z 19 maja 1999 roku.

    W dniu 7 października 2009 r. Prezydenci Polski i Rumunii podpisali Wspólną Deklarację dotyczącą polsko-rumuńskiego partnerstwa strategicznego. Podczas wizyty Prezydenta RP w Bukareszcie 26 października 2010 r. podpisano międzyrządowy Plan Działania, stanowiący uszczegółowienie obszarów współpracy objętych partnerstwem strategicznym. Kolejny tego rodzaju dokument podpisali ministrowie spraw zagranicznych obu krajów w grudniu 2015 r. W dniu 15 lipca 2009 r. ministrowie gospodarki Polski i Rumunii podpisali deklarację o współpracy obu resortów.

    4.2. Handel zagraniczny[2]

    Od wejścia Rumunii do UE, aż do początku kryzysu finansowego handel z Polską rósł w szybkim tempie: w 2007 r. wzajemne obroty handlowe wyniosły 2 365,4 mln EUR (eksport z Polski 1 730,4 mln EUR, import z Rumunii 635 mln EUR, saldo dodatnie dla Polski 1 095,4 mln EUR), a w 2008 r. wzajemne obroty handlowe sięgnęły 2 594,4 mln EUR (eksport z Polski 1 925,9 mln EUR, import z Rumunii 668,5 mln EUR, saldo dodatnie dla Polski 1 257,4 mln EUR). W 2009 r., wzajemne obroty handlowe spadły do poziomu 2 023,2 mln EUR (eksport z Polski 1 380,8 mln EUR, import z Rumunii 642,4 mln EUR, saldo dodatnie dla Polski 738,4 mln EUR). W kolejnych latach zarejestrowano najwyższe rezultaty w wymianie handlowej.

    W 2010 r. wzajemne obroty handlowe osiągnęły wartość 2 730,6 mln EUR (eksport z Polski 1 748,9 mln EUR, import z Rumunii 981,7 mln EUR, saldo dodatnie dla Polski 767,2 mln EUR). W 2011 r. wzajemne obroty handlowe osiągnęły  wartość 3 242,2 mln EUR (wzrost o 18,7% w stosunku do roku poprzedniego). Wg danych Narodowego Instytutu Statystyki Rumunii w 2012 r. wzajemne obroty handlowe osiągnęły wartość 3 419,5 mln EUR (wzrost o 5,5% w stosunku do roku poprzedniego). Rok później wzajemne obroty handlowe osiągnęły wartość 3 628,1 mln EUR (wzrost o 6,1% w stosunku do 2012 r.). Polski eksport towarowy do Rumunii w 2013 r. osiągnął wartość 2 457,4 mln EUR, co stanowiło 4,4% łącznej wartości towarów sprowadzonych do Rumunii. W tym roku okresie eksport towarów z Rumunii do Polski wzrósł o 8,1%, osiągając wartość 1170,7 mld EUR i 2,4% udziału w rumuńskim eksporcie ogółem. Polska zajęła 5 miejsce na liście największych dostawców towarów na rynek  rumuński i 12 miejsce wśród największych odbiorców rumuńskich towarów.

    Według danych za cały 2014 r. wzajemne obroty handlowe osiągnęły wartość 4024 mln EUR (eksport z Polski 2716 mln EUR, import z Rumunii 1308 mln EUR, saldo dodatnie dla Polski 1408 mln EUR). W 2014 r., polski eksport towarowy do Rumunii wzrósł o 10,4% w porównaniu do 2013 r. i osiągnął 4,6-procentowy udział w łącznej wartości towarów sprowadzonych do Rumunii. Polska ponownie zajęła piąte miejsce na liście największych dostawców towarów na rynek  rumuński. W 2014 r. Polska przesunęła się na 11 miejsce wśród największych odbiorców rumuńskich towarów. Eksport towarów z Rumunii do Polski wzrósł o 11,7%, osiągając 2,5% udziału w rumuńskim eksporcie ogółem. Polska była w 2014 r. szóstym najważniejszym partnerem handlowym Rumunii za Niemcami, Włochami, Węgrami, Francją i  Turcją.

    Stabilna sytuacja gospodarcza w obu krajach i ponad trzyprocentowy wzrost gospodarczy Rumunii w 2015 r., sprzyjały rozwojowi dwustronnej współpracy handlowej (i inwestycyjnej). Polscy eksporterzy, potrafili wykorzystać gospodarcze ożywienie w Rumunii, znacząco wzrosło również znaczenie naszego kraju jako odbiorcy rumuńskich towarów. Według danych Narodowego Instytutu Statystyki Rumunii w okresie 1.01.2015 r. – 31.09.2015 r. wzajemne obroty handlowe osiągnęły wartość 3332 mln EUR (eksport z Polski 2221 mln EUR, import z Rumunii 1111 mln EUR, saldo dodatnie dla Polski 1110 mln EUR). W okresie 1.01.2015 r. – 31.09.2015 r., polski eksport towarowy do Rumunii wzrósł o 12% a jego wartość stanowiła 4,8% łącznej wartości towarów sprowadzonych do Rumunii. Polska zajmowała piąte miejsce na liście największych dostawców towarów na rynek  rumuński. W tym samym okresie, Polska przesunęła się na 9 miejsce wśród największych odbiorców rumuńskich towarów. Eksport towarów z Rumunii do Polski wzrósł o 13%, osiągając 2,7% udziału w rumuńskim eksporcie ogółem.

     

    Wykres. Obroty handlu towarowego z Rumunią w latach 2006-2014 (w mln EUR, dane Narodowego Instytutu Statystyki Rumunii)

     

     

     

    W okresie 1.01.2015 r. – 31.09.2015 r., najważniejsze sekcje towarowe w polskim eksporcie do Rumunii to[3]:

    • maszyny i urządzenia mechaniczne, sprzęt elektryczny (381,1 mln EUR, 17,2% udziału; wzrost wartości eksportu o 11,1% w porównaniu do tego samego okresu 2014 r.);
    • metale nieszlachetne i wyroby metalurgiczne (252,1 mln EUR, 11,4% udziału; wzrost wartości  o 14% w porównaniu do tego samego okresu 2014 r.);
    • środki transportu (232,3 mln EUR, 10,5% udziału, wzrost wartości eksportu o 23,2% w porównaniu do tego samego okresu 2014 r.);
    • gotowe produkty spożywcze, napoje i wyroby tytoniowe – sekcja IV (200 mln EUR, 9% udziału, wzrost wartości eksportu o 10,2% w porównaniu do tego samego okresu 2014 r.); artykuły rolno-spożywcze – sekcje I-IV stanowiły łącznie 16,3% wartości polskiego eksportu do tego kraju;
    • tworzywa sztuczne, kauczuk i produkty z nich (192,3 mln EUR, 8,7% udziału; wzrost wartości eksportu o 8,8% w porównaniu do tego samego okresu 2014 r.);
    • wyroby przemysłu chemicznego i przemysłów pokrewnych (161,5 mln EUR, 7,3% udziału; spadek wartości eksportu o 8,9%  w porównaniu do tego samego okresu 2014 r.).

     

    Pozostałe istotne dla polskiego eksportu do Rumunii pozycje to: produkty mineralne (z udziałem 6,7%) i tekstylia (udział – 5,3%).

     

    W imporcie towarów z Rumunii, największy udział w okresie 1.01.2015 r. – 31.09.2015 r. miały następujące sekcje towarowe:

    • maszyny i urządzenia mechaniczne, sprzęt elektryczny (290,5 mln EUR, 26,1% udziału; wzrost wartości importu o 28,3% w porównaniu do tego samego okresu 2014 r.);
    • środki transportu naziemnego (232 mln EUR, 20,9% udziału; wzrost wartości importu o 31,1% w porównaniu do tego samego okresu 2014 r.);
    • metale nieszlachetne i wyroby metalurgiczne (162,4 mln EUR, 14,6% udziału; wzrost  wartości importu o 17,3% w porównaniu do tego samego okresu 2014 r.);
    • tworzywa sztuczne, kauczuk i produkty z nich (103,9 mln EUR, 9,3% udziału;  wzrost wartości importu o 15,8% w porównaniu do tego samego okresu 2014 r.
    • materiały i wyroby włókiennicze (51,2 mln EUR, 4,6% udziału; spadek wartości importu o 12,6% w porównaniu  do tego samego okresu 2013 r.).
    • wyroby przemysłu chemicznego i przemysłów pokrewnych (50,6 mln EUR, 4,6% udziału; wzrost wartości eksportu o 13,5%  w porównaniu do tego samego okresu 2014 r.).

     

    Wg danych GUS w 2014 r. wzajemne obroty handlowe osiągnęły wartość 3,86 mld EUR, a saldo dodatnie dla Polski – 1,27 mld EUR (Rumunia była dziesiąta na liście krajów w handlu z którymi odnotowaliśmy najwyższe saldo dodatnie). Wg GUS polski eksport towarowy do Rumunii osiągnął w 2014 r. wartość 2,57 mld EUR (ponadprzeciętny wzrost - o 11% w stosunku do 2013 r.) a import towarów z Rumunii wyniósł 1,3 mld EUR (wzrost o 15,2%) - co stanowiło odpowiednio 1,57% ogółu polskiego eksportu towarowego w i 0,78% importu towarów do Polski. W 2014 r. Rumunia zajmowała 18 miejsce na liście największych odbiorców polskich towarów i 24 miejsce wśród dostawców towarów na rynek polski.

    Wg danych GUS w okresie 1.01.2015r. – 31.11.2015 r.  r. wzajemne obroty handlowe osiągnęły wartość 4,05 mld EUR, a saldo dodatnie dla Polski – 1,37 mld EUR. Wg GUS polski eksport towarowy do Rumunii osiągnął w okresie 1.01.2015r. – 31.11.2015 r.  wartość 2,71 mld EUR (ponadprzeciętny wzrost - o 13% w stosunku do tego samego okresu 2014 r.) a import towarów z Rumunii wyniósł 1,34 mld EUR (wzrost o 10,3%) - co stanowiło odpowiednio 1,65% ogółu polskiego eksportu towarowego w i 0,83% importu towarów do Polski. Po jedenastu miesiącach 2015 r. Rumunia zajmowała 16 miejsce na liście największych odbiorców polskich towarów i 23 miejsce wśród dostawców towarów na rynek polski (oraz 8 miejsce wśród krajów z którymi odnotowujemy najwyższe pozytywne saldo w handlu towarowym).

     

     

    4.3. Inwestycje[4]

     

    Rumunia jest jednym z ważniejszych kierunków ekspansji inwestycyjnej polskich przedsiębiorstw i cieszy się zainteresowaniem  polskich inwestorów. W Rumunii zarejestrowanych jest ponad 800 polskich firm, wg danych rumuńskiego banku centralnego łączne zaangażowanie polskiego kapitału wyniosło na koniec ub.r. 281 mln EUR. Na opublikowanej w listopadzie 2015 r. przez Narodowy Bank Rumunii liście największych inwestorów zagranicznych w Rumunii wg stanu na koniec 2014 r., Polska znajdowała się na dwudziestym miejscu, z udziałem 0,5% w skumulowanych bezpośrednich inwestycjach zagranicznych w Rumunii. Natomiast wg dostępnych danych NBP na koniec 2014 r. Rumunia znalazła się na 12. miejscu wśród krajów w których lokowane są polskie inwestycje, a ich łączna wartość w Rumunii wyniosła 477 mln EUR.

    Jednym z największych polskich inwestorów w Rumunii jest firma Tymbark Maspex. Dotychczasowe inwestycje Grupy Maspex w Rumunii szacowane są na 100 mln EUR i pozwoliły na zatrudnienie ok. 800 osób. Firma ma pozycję lidera na rynku rumuńskim w segmencie soków owocowych, nektarów i napojów. Jest także wiodącym producentem produktów instant w Rumunii (kawa cappuccino, kakao, zabielacze w proszku do kawy, herbaty rozpuszczalne), a także wody, makaronów i słonych przekąsek. Porównywalna jest wartość inwestycji w Rumunii grupy Ciech, właściciela zakładów Ciech Soda Romania (CSR; wcześniej: Uzinele Sodice Govora S.A.; fabryka sody). W CSR - spółce o kapitalizacji rynkowej w wysokości 550 mln RON, grupa Ciech posiada ponad 98% udziałów.

                Wśród największych polskich inwestycji w Rumunii należy również wymienić inwestycje takich firm jak: Getin Holding (Idea Bank i Idea Leasing Romania), Orlen Asfalt (największy dostawca asfaltu do Rumunii, posiadający terminal kolejowy w woj. Prahova), CanPack (zakład w Bukareszcie produkuje ok. miliarda puszek napojowych/rocznie – połowę eksportuje; zatrudnia 165 osób; wartość inwestycji – ok. 30 mln EUR), Asseco (jeden z europejskich liderów branży software/IT – właściciel spółki Asseco Romania), Porta (producent drzwi drewnianych – zakład produkcyjny w mieście Arad, wartość inwestycji – ok. 20 mln EUR; większość produkcji eksportuje), Barlinek (producent deski podłogowej i wyrobów z drewna – z siedzibą w Onesti/woj. Bacau), Cersanit (produkcja urządzeń sanitarnych w mieście Roman), PRUSZYŃSKI Viking (blachy elewacyjne i dachowe – fabryka w woj. Prahova), Konsalnet (usługi cash processing), Kruk, Kredyt Inkaso (sektor faktoringu), Selena Romania SRL (producent i dostawca chemii budowlanej), grupa Atlas (produkcja tynków i farb elewacyjnych – pod marką Cesal - w Fundulei i Oradei). Do polskich funduszy private equity należy m.in. sieć ponad 300 sklepów Profi (Enterprise Investors) oraz spółka Energobit z Klużu (Innova Capital). Według danych WPHI obok dużych inwestorów polskich w Rumunii obecne są także firmy mniejsze, najczęściej nastawione na sprzedaż swoich towarów produkowanych lub sprowadzanych z Polski.  

     

    4.4. Współpraca regionalna

    Współpraca regionalna prowadzona jest autonomicznie przez władze lokalne. Ambasada RP w Bukareszcie wspiera kontakt pomiędzy władzami lokalnymi rożnych szczebli a organizacjami zrzeszającymi władze samorządowe takimi jak Rumuńskie Stowarzyszenie Miast (Asociaţia Municipiilor din România) i Związek Miast Polskich.

     

    4.5. Współpraca samorządów gospodarczych          

    Kluczową organizacją reprezentującą środowisko biznesowe w Rumunii jest Izba Handlowo – Przemysłowa Rumunii. Izba ta zrzesza bilateralne Izby Przemysłowo-Handlowe, stowarzyszenia biznesowe oraz 42 terytorialne rumuńskie izby przemysłowo-handlowe. Jej zadaniem jest wspieranie swoich członków w kontaktach z władzami oraz organizacjami międzynarodowymi. Izba organizuje misje gospodarcze, szkolenia, seminaria i debaty, poszukuje możliwości rozwoju biznesu oraz udostępnia informacje ze swoich baz danych. Jest członkiem Stowarzyszenia Europejskich Izb Handlowych (Association of European Chambers of Commerce) oraz Międzynarodowej Izby Handlu (International Chamber of Commerce) i Stowarzyszenia Bałkańskich Izb Handlowych (Association of Balkans Chambers of Commerce).

     

    5. Dostęp do rynku

    5.1. Dostęp do rynku dla polskich towarów i usług.

    Wraz z wejściem Rumunii do UE w 2007 roku zniesiono ograniczenia i bariery celne w dostępie do rynku dla polskich i unijnych towarów, zliberalizowano dostęp do rynku usług – w dwustronnych relacjach obowiązują unijne zasady wspólnego rynku: swobodny przepływ towarów, usług, osób i kapitału. Polska jest piątym największym dostawcą towarów na rynek rumuński (szczegóły w poprzednich rozdziałach).

    Członkostwo Rumunii w UE otworzyło możliwość dostępu do funduszy wspólnotowych przeznaczonych na poprawę konkurencyjności firm zarejestrowanych w Rumunii.

    Jedną z obiektywnych przeszkód dla rozwoju dwustronnej współpracy gospodarczej  i realizacji strategii eksportowych przez polskie przedsiębiorstwa może okazać się niedostateczna infrastruktura transportowa. Przy rosnącej wymianie handlowej i istniejącej sieci dróg i przejść granicznych na trasach z Polski do Rumunii transport samochodowy w niedługim czasie osiągnie maksimum wydolności. Transport towarów drogą lotniczą i morską między Polską i Rumunią praktycznie nie istnieje, nierozwiązana pozostaje sprawa transportu kolejowego, który mógłby przejąć część masy towarowej. Transport przez większość zainteresowanych uznawany jest za długotrwały i uciążliwy (co szczególnie utrudnia dostawy szybko psujących się towarów żywnościowych). Istniejące projekty rozwoju sieci transportowej nie są skierowane bezpośrednio w kierunku Polski. Włączony do sieci europejskiej korytarz drogowy IV, łączący Rumunię przez Węgry, Czechy z Niemcami tylko w ograniczonym stopniu przyczyni się do poprawy połączenia drogowego z Polską. Szansą na poprawę w tej sferze jest polska inicjatywa Via Carpatia, do której przystąpiła także Rumunia.

    Polskie firmy transportowe skarżą się na utrudnienia ze strony rumuńskich służb drogowych i podatkowych oraz przy odprawie TIR-ów na przejściach granicznych. Dotyczy to jednak wszystkich przewoźników, niezależnie od kraju pochodzenia i bywa wynikiem niedostatecznej wiedzy kierowców o obowiązujących przepisach (waga i wymiary pojazdów, zezwolenia na transport, etc.). Szczegółowe informacje nt. aktualnych wymogów oraz pozostałych problemów jakie identyfikują polskie firmy znajdują się na stronach Wydziału Promocji Handlu i Inwestycji Ambasady:

    https://romania.trade.gov.pl/pl/rumunia/informacje-drogowe/150623,wykonywanie-transportu-miedzynarodowego.html

    https://romania.trade.gov.pl/pl/rumunia/informacje-drogowe/150622,zakazy-transportowe.html

    https://romania.trade.gov.pl/pl/rumunia/informacje-drogowe/150620,maksymalne-wymiary-i-obciazenia-pojazdow.html

    https://romania.trade.gov.pl/pl/gospodarka/co-warto-wiedziec-o-gospodarce

     

    5.2. Dostęp do rynku pracy. Świadczenie usług i zatrudnienie obywateli RP[5].

    Wraz z wejściem Rumunii do UE Polacy uzyskali pełny dostęp do poruszania się po terytorium Rumunii i jednocześnie znacznie uproszczono zasady zatrudniania obywateli polskich w tym kraju. Obywatel polski może przez okres 3 miesięcy przebywać na terytorium Rumunii bez wypełniania jakichkolwiek formalności administracyjnych. Przy planowaniu dłuższego pobytu obywatel polski zobowiązany jest, jeszcze przed upływem 3 miesięcy od dnia przybycia do Rumunii, do zarejestrowania swojego pobytu w oddziale terenowym Urzędu ds. Imigrantów (Oficiul Român pentru Imigrări) – urząd posiada swoje oddziały w każdym mieście wojewódzkim. Warunkiem pomyślnej rejestracji jest spełnienie jednego z poniższych warunków:

    • prowadzenie lub udział w prowadzeniu działalności gospodarczej (np. umowa o pracę zawarta z firmą rumuńską, oddelegowanie do pracy w Rumunii przez firmę polską, zarządzanie spółką w Rumunii, prowadzenie działalności w ramach wolnego zawodu lub świadczenie usług o podobnym charakterze, wolontariat, działalność humanitarna lub religijna),
    • udowodnienie posiadania środków wystarczających do utrzymania siebie i swojej rodziny w Rumunii – zasadniczo dolnym limitem jest poziom płacy minimalnej i świadczenia obowiązkowe na rzecz systemu ubezpieczeń społecznych,
    • kształcenie się w Rumunii w instytucjach systemu edukacji pod warunkiem posiadania środków wystarczających do utrzymania siebie i swojej rodziny w Rumunii.

    O rejestrację mogą się także ubiegać członkowie rodzin osób, które wypełniają jeden z powyższych warunków.

    W czasie rejestracji konieczne jest wypełnienie formularza (dostępny na stronie WPHI Bukareszt, www.bukareszt.trade.gov.pl) oraz przedstawienie odpowiednich dokumentów, np.:

    • oddelegowanie pracownika – kopia dowodu osobistego lub paszportu (oryginał do okazania), dokument poświadczający oddelegowanie do pracy w Rumunii (przetłumaczony przez tłumacza przysięgłego), zaświadczenie strony rumuńskiej, na rzecz której świadczona jest praca w ramach delegacji, zawierające okres trwania delegacji i miejsce wykonywania pracy,
    • praca w firmie rumuńskiej – kopia dowodu osobistego lub paszportu (oryginał do okazania), kopia umowy o pracę (oryginał do okazania) zaparafowanej przez Urząd Pracy,
    • zarządzanie spółką - kopia dowodu osobistego lub paszportu (oryginał do okazania), zaświadczenie z Rejestru Handlowego o wypełnianiu obowiązków zarządcy.

    Szczegółowe dane dostępne są na stronie http://ori.mira.gov.ro.

    W odniesieniu do podejmowania pracy obywatele polscy traktowani są obecnie na zasadach identycznych jak obywatele Rumuni. Oznacza to, że mogą oni podejmować każdy legalny rodzaj pracy. Należy także pamiętać, że wedle prawa rumuńskiego wszystkie umowy o pracę muszą być najpóźniej do dnia podjęcia pracy zgłoszone i zarejestrowane w lokalnym Urzędzie Pracy.

    Pracownicy oddelegowani czasowo z Polski do pracy w Rumunii muszą zgłosić ten fakt w terenowym inspektoracie pracy. Standardowo dane kontaktowe takiego urzędu powinny zostać przekazane firmie polskiej przez rumuńskiego lub zagranicznego odbiorcę świadczonych usług. Przykład formularza, który należy dostarczyć do inspektoratu jest do pobrania na stronie WPHI Bukareszt (warto pamiętać, że beneficjent świadczonych usług również musi przekazać wypełniony formularz do tego samego inspektoratu). Zawiadomienie powinno być dostarczone do inspektoratu pracy najpóźniej w dniu poprzedzającym rozpoczęcie pracy. Informacje o wszelkich zmianach dot. delegowanych pracowników muszą również być przekazane do lokalnego inspektoratu. Kary za niedostarczenie ww. formularza wynoszą od 4500 RON do 9000 RON.

    W razie kontroli konieczne może się okazać przedstawienie kopii kontraktu z inwestorem na świadczenie usług związanych z oddelegowaniem pracowników.

    5.3. Nabywanie i wynajem  nieruchomości[6].

    Od 1 stycznia 2012 r.  obywatele UE mogą bez przeszkód dokonywać zakupu ziemi w Rumunii na cele inwestycyjne. W siedmioletnim okresie przejściowym od dnia akcesji Rumunii do UE do 1 stycznia 2014 r. obywateli UE obowiązało ustawowy zakaz nabywania ziemi rolnej przez cudzoziemców. Zakaz ten nie dotyczył jednak rezydentów, tj. osób prawnych zarejestrowanych w Rumunii (w tym spółek ze 100% udziałem kapitału zagranicznego) oraz osób fizycznych zamieszkałych na stałe w Rumunii.

    W efekcie ponad 1 milion ha ziemi rolnej w Rumunii (10% ogólnego areału gruntów ornych) znajduje się już w posiadaniu cudzoziemców (dane Darian DRS – rzeczoznawcy nieruchomości). Wg rumuńskiego ministerstwa rolnictwa prawie połowa gruntów należących do obcokrajowców przypada na inwestorów z Włoch (24,3% ww. powierzchni), Niemiec (15,5%) i krajów arabskich (łącznie 10%). Do węgierskich właścicieli należy 8,2% ww. powierzchni, kolejne miejsca zajmują inwestorzy z Austrii i Hiszpanii (po 6%), Danii (4,3%), Holandii i Grecji (po 2,4%). Prawie 6% stanowi natomiast własność podmiotów, w których udziały posiadają spółki zarejestrowane na Malcie, Cyprze, w Monako, San Marino i Luksemburgu. Największe areały ziemi będącej własnością zagranicznych podmiotów znajdują się w województwie Timiş (133,8 tys. ha; wg dostępnych danych na koniec 2011 r.).

    Pomimo tego, że ograniczenia w nabywaniu ziemi przez cudzoziemców z UE wygasły 1 stycznia 2014 r.,  Ustawa nr 17 z 2014 r. dotycząca środków regulujących sprzedaż i kupno ziem rolnych usytuowanych poza miastem została opublikowana w Dzienniku Ustaw dopiero 12 marca 2014 r. i weszła w życie 30 dni od daty opublikowania, to jest 11 kwietnia 2014 r.

    Zgodnie z ww. Ustawą, następujące kategorie obywateli mogą kupić ziemię rolną w Rumunii: obywatele Rumunii, obywatele państw UE, obywatele państw należących do Europejskiego Obszaru Gospodarczego (Norwegia, Liechtenstein i Islandia) oraz obywatele Szwajcarii, bezpaństwowcy z miejscem stałego zamieszkania w Rumunii, w państwach UE, w państwach EOG lub w Szwajcarii, osoby prawne zarejestrowane w Rumunii, osoby prawne z państw UE, z państw EOG lub Szwajcarii.

    W procesie zakupu ziemi rolnych w Rumunii jest respektowane prawo pierwokupu. Pierwszeństwo mają zatem: współwłaściciele, dzierżawcy, właściciele terenów sąsiadujących i państwo rumuńskie. W celu sprzedaży ziemi sprzedawca zgłasza zamiar w urzędzie miejskim w miejscowości, w której usytuowany jest teren, wnioskując o opublikowanie oferty sprzedaży i poinformowanie ewentualnych osób z prawem pierwokupu. Ogłoszenie o sprzedaży musi zawierać informacje dotyczące terenu – cenę, usytuowanie, kategorię użytkowania i klasę jakości, dokumenty katastralne, a także dane dotyczące sprzedawcy – imię i nazwisko, kompletny adres oraz kopię dokumentu własności. W terminie jednego roboczego dnia od daty zarejestrowania wniosku urząd jest zobowiązany wystawić ofertę sprzedaży w swojej siedzibie  lub/i w zależności od przypadku, zamieścić na okres 30 dni, na swojej  stronie internetowej. Następnie urząd miejski ma obowiązek przekazać do Urzędu ds. Zarządzania i Uregulowania Rynku Gruntów Rolnych[7] oraz do odpowiednich struktur terytorialnych teczkę zawierającą listę osób z prawem pierwokupu, z odpowiednimi kopiami wniosków o zakup w terminie 3 dni roboczych od dnia zarejestrowania wniosku. Ogłoszenie o sprzedaży gruntu jest przez 15 dni widoczne na stronach internetowych urzędu. Jeżeli w terminie 30 dni żadna z osób z prawem pierwokupu nie zgłosi intencji zakupu terenu, wydawana jest zgoda na zawarcie transakcji. Sprzedawca musi pisemnie zawiadomić urząd miejski, że przyjął taką decyzję. Należy zaznaczyć, że cena transakcji nie może być niższa niż cena zawarta w pierwotnym ogłoszeniu o sprzedaży, w przeciwnym wypadku transakcja będzie anulowana.

    Ciekawym i relatywnie miarodajnym źródłem informacji nt. rumuńskiego rynku nieruchomości jest strona www.realestate.ro, która gromadzi oferty z kilkuset agencji pośrednictwa handlu nieruchomościami. Lista firm pośrednictwa handlu nieruchomościami dostępna jest na stronie www.imobiliarepro.com/agentii-imobiliare.htm. W Rumunii agencje pośrednictwa zwyczajowo pobierają, jako opłatę za usługę, zarówno od właściciela jak i od wynajmującego mieszkanie, po 50% jednomiesięcznego czynszu. W przypadku sprzedaży nieruchomości stawka dla agencji może sięgnąć 2-3% wartości nieruchomości. Obecnie średnia cena hektara ziemi w Rumunii wynosi 4000 euro (wyniki badań firmy DTZ ze stycznia 2015 r.).

     

    5.4. System zamówień publicznych[8].

    Zamówienia publiczne w Rumunii nadzorowane są przez Krajową Jednostkę ds. Regulowania i Monitorowania Zamówień Publicznych (ANRMAP, Autoritatea Naţională pentru Reglementarea şi Monitorizarea Achiziţiilor Publice; www.anrmap.ro). ANRMAP jest instytucją odpowiedzialną za realizację polityki w zakresie zamówień publicznych, w tym m.in. za: opracowanie aktów prawnych, prowadzenie monitoringu, analiz i nadzoru nad postępowaniami o zamówienie publiczne, reprezentowanie Rumunii na forach instytucji unijnych, inicjowanie działalności szkoleniowej w zakresie zamówień publicznych, prowadzenie działalności doradczej dla zamawiających. Dba o to, by system zamówień publicznych w Rumunii spełniał standardy UE i w jej ramach był dostępny również dla podmiotów m.in. polskich.

    W strukturze Ministerstwa Finansów Publicznych  funkcjonuje Wydział ds. Koordynacji i Weryfikacji Zamówień Publicznych (Unit for Coordinating and Verifying Public Procurement), którego rolą jest kontrola zgodności aspektów proceduralnych postępowania przetargowego z prawem w zakresie zamówień publicznych, koncesji na roboty oraz koncesji na usługi począwszy od publikacji ogłoszenia o zamówieniu aż do udzielenia zamówienia i zawarcia umowy.

    Głównym aktem prawnym regulującym system zamówień publicznych w Rumunii jest Nadzwyczajne Rozporządzenie Rządu (Government Emergency Ordinance) nr 34/2006 w zakresie udzielania zamówień publicznych, koncesji na roboty budowlane oraz koncesji na usługi.

    Wszystkie ogłoszenia o przetargach publikowane są w portalu Elektronicznych Zamówień Publicznych eLicitatie (http://www.e-licitatie.ro), który prezentuje oferty i zamówienia administracji i podmiotów publicznych. Zamówienia po publikacji na stronach eLicitatie zamieszczane są także w rumuńskim Monitorze Oficjalnym, www.monitoruloficial.ro.

     

    System odwoławczy. Za rozpatrywanie skarg w zakresie zamówień publicznych w Rumunii odpowiada Krajowa Rada ds. Rozpatrywania Skarg (Consiliul Naţional de Soluţionare a Contestaţiilor – C.N.S.C.). Instytucjonalnie Rada podlega rządowi, ale jest niezależna w swoich decyzjach. Posiada uprawnienia w zakresie rozpatrywania skarg, wniesionych w trakcie procedury przetargowej, przed podpisaniem umowy, przez wyspecjalizowane zespoły. Dodatkowe informacje o Krajowej Radzie ds. Rozpatrywania Skarg, jak i o systemie odwoławczym Rumunii, można znaleźć na stronie: http://www.cnsc.ro/index.php/en. W zakresie postępowania o udzielenie zamówienia publicznego, po zawarciu kontraktu, skargi rozpatrywane są przez sądy okręgowe, a odwołania przez – Regionalny Sąd Apelacyjny lub – w przypadku zamówień w dziedzinie infrastruktury – Bukareszteński Sąd Apelacyjny.

     

    5.5. Ochrona własności przemysłowej i intelektualnej.

    Agendą rządową odpowiedzialną za ochronę własności przemysłowej i intelektualnej jest Państwowe Biuro Wynalazków i Znaków Towarowych (Oficiul de Stat 
    pentru  Invenţii şi Mărci). W kompetencji Biura leży opracowywanie krajowych przepisów prawnych w zakresie ochrony własności przemysłowej oraz strategii działań w tej dziedzinie.

    Rumunia jest członkiem Światowej Organizacji Własności Intelektualnej (World Intellectual Property Organization - WIPO) i podpisała umowę o współpracy z  Europejską Organizacją Patentową (European Patent Organization) ws. uznawania w Rumunii patentów europejskich.

    Prawo w zakresie ochrony własności przemysłowej jest zgodne z wymogami międzynarodowymi w tej dziedzinie. Składają się na nie następujące przepisy prawne: Ustawa patentowa (nr 64/1991); Ustawa dot. Znaków Towarowych i Wskaźników Geograficznych (nr 84/1998); Ustawa o Wzornictwie Przemysłowym (nr 129/1992); Ustawa o Prawie Autorskim (nr 8/1996).

     

    6. Przydatne kontakty i linki

    (dla ułatwienia nawiązania kontaktu nazwy i adresy podano w języku angielskim)

     

    6.1. Administracja gospodarcza.

     

    The Ministry of Economy, Trade and Relations with Business Environment 

    http://www.minind.ro

    Address: Calea Victoriei 152, sector 1, Bucharest

    Phone no.: +40 21 319 97 59 interior 2274, +40 21 319 97 35

    Fax : +40 21 319 97 52

     

    The Ministry of Public Finance

    www.mfinante.ro

    Strada Apolodor nr. 17, sector 5, cod 050741, Bucureşti

    Phone no.: +40 21 319 97 59

    Fax: +40 21 312 25 09

     

    The National Bank of Romania:

    http://www.bnr.ro

    Address: Lipscani nr. 25, sector 3, Bucharest, 030031

    Phone no.: +40 21 313 04 10, +40 21 315 27 50

    Fax: +40 21 312 38 31

     

    The National Institute of Statistics:

    http://www.insse.ro

    Address: Bd. Libertatii 16, Sector 5, Bucharest

    Phone no.: +40 21 318 1871, +40 21 317 7770

    Fax: +40 21 318 1874;

    E-mail: datestat@insse.ro

     

    National Agency for Fiscal Administration (ANAF):

    http://anaf.mfinante.ro

    Address: Apolodor nr.17, sector 5, Bucharest, 050471

    Phone no.: +40-21 319.97.50

    Fax: +40- 21 319 98 57

    E-mail: relatiipublice.anaf@mfinante.gov.ro

     

    The National Agency for Radioactive Waste

    http://www.andrad.ro

    Address: Mendeleev nr. 21-25,Sector 1, Bucharest,  010362

    Phone no. + 40 21 316 80 01

    Fax: + 40 21 312 14 10

    E-mail: contact@andrad.ro

     

    Ministry of Energy

    www.energie.gov.ro
    Address: Splaiul Independenţei nr. 202E, Sectorul 6, Bucureşti
    Phone no.: +40 21 407 99 11

    Fax: +40 21 316 68 03

    Email: office@energie.gov.ro

     

    Office for State Ownership and Privatisation in Industry (O.P.S.P.I.)

    http://opspi.minind.ro

    Address: Calea Victoriei, nr. 152, sector 1, Bucharest, 010096

    Phone no.: + 40 21 202 54 88, Fax: +40 21 202 53 72
    Email: opspi_office@minind.ro

     

    The Authority for State Assets Administration

    http://www.aaas.ro/

    Address: Str. Cpt. Alex. Serbãnescu nr. 50, sector 1, Bucharest

    Phone no.: Tel: +40 21 303 6510

    Fax: +40 21 303 6680

    E-mail: infopublic@avas.gov.ro

     

    Financial Guard

    http://www.gardafinanciara.ro

    Address: Piata Alba-Iulia No.6, Bloc I.5, Sector 3, Bucharest, 031104

    Phone no. + 40 021 316 57 61

    Fax: +40 021 316 57 62

     

    National Prognosis Commission

    http://www.cnp.ro

    Str. Cristian Popisteanu 2-4, Sector 1, Bucuresti; 010024
    Telefon:+ 40 21 317 00 48
    Fax: +40 21 310 02 06
    E-mail: prognoza@cnp.ro

     

    National Agency for Mineral Resources (NAMR)

    http://www.namr.ro
    Address: Mendeleev Street 36 - 38, Bucharest, 010366
    Phone: (+40)-21-3132204, (+40)-21-3170018; 3170094; 3170095

    Fax: (+40)-21-3170780
    E-mail: namr@namr.ro

     

    Romanian Energy Regulatory Authority (Autoritatea Nationala de Reglementare in Domeniul Energiei)

    http://www.anre.ro

    Address: Str. Constantin Nacu 3, Sector 2, Bucharest
    Tel: 0040 21 3112244
    Fax: 0040 21 3124365
    E-mail: anre@anre.ro

     

    National Authority of Surveillance in Processing Personal Data:

    http://www.dataprotection.ro/

    Address: B-dul G-ral. Gheorghe Magheru 28-30, Sector 1, cod postal 010336, Bucharest

    Tel.: +40 318 059 211

    Fax: +40 318 059 602

    E-mail: anspdcp@dataprotection.ro

     

    State Office for Inventions and Trademarks (Oficiul de Stat pentru Inventii si Marci)

    http://www.osim.ro/

    Address: Str. Ion Ghica, Nr. 5, Sect. 3, Cod 030044

    Tel.: +40 21 306 08 00

    Fax: +40 21 312 38 19

    Email: office@osim.ro

     

    Wydział Promocji Handlu i Inwestycji, Ambasada RP w Bukareszcie

    Str. Atena, Nr. 10,

    sektor 1, 011 832 Bukareszt

    http://www.bukareszt.trade.gov.pl

    tel.: +40 21 310 04 70

    fax: +40  21 310 04 90

    e-mail: bucharest@trade.gov.pl

     

    Wydział Polityczno-Ekonomiczny (stanowisko ds. ekonomicznych), Ambasada RP w Bukareszcie

    Al. Alexandru 23, Sektor 1, 011821 Bukareszt

    http://www.bukareszt.msz.gov.pl/

    tel: +40 21 30 82 284 (-82)

    fax: + 40 21 30 82 251

    e-mail: bukareszt.wpe@msz.gov.pl; artur.tarasewicz@msz.gov.pl; crina.barladianu@msz.gov.pl

     

     

    6.2. Samorządy gospodarcze.

     

    Chamber of Commerce and Industry of Romania:

    http://www.ccir.ro

     

    The National Association for Consumers’ Protection and Promotion of Programs and Strategies from Romania:

    http://www.protectia-consumatorilor.ro

     

    6.3. Oficjalna prasa ekonomiczna.

     

    Ziarul Financiar:

    www.zf.ro

     

    Economistul:

    www.economistul.ro

     

    Nine O’Clock (in English):

    www.nineoclock.ro

     

    Financiarul

    www.financiarul.ro

     

    Mediafax (news also in English)

    www.mediafax.ro

     

    Agerpres (news also in English)

    www.agerpres.ro

     

    ACT Media (news also in English)

    www.actmedia.eu



    [1] W 2013 r. wzrost gospodarczy wyniósł 3,5%, w 2012 r.: 0,7%, w 2011 r.: 2,5%, natomiast w dwóch poprzednich latach gospodarka rumuńska znajdowała się w recesji (spadek PKB wyniósł 7,1% w 2009 r. i 0,8% w 2010 r.).

    [2] Dane Narodowego Instytutu Statystyki Rumunii (INSSE)

    [3] Dane Narodowego Instytutu Statystyki Rumunii

    [4] Najnowsze dostępne dane NBP, NBR i WPHI Bukareszt

    [5]Źródło: Opracowanie Wydziału Promocji, Handlu i Inwestycji Ambasady RP w Bukareszcie

    https://romania.trade.gov.pl/pl/prawo-pracy/jesli-chcesz-pracowac-w-rumunii

    [6] Źródło: Opracowanie Wydziału Promocji, Handlu i Inwestycji Ambasady RP w Bukareszcie

    https://romania.trade.gov.pl/pl/nieruchomosci/1555,jak-kupic-lub-wynajac-biuro-czy-apartament.html

    [7] Urząd ds. Zarządzania i Uregulowania Rynku Gruntów Rolnych (Autoritatea pentru Administrarea si Reglementarea Pietei Funciare) jest nowo tworzona strukturą, która będzie zajmować się obrotem ziemią w Rumunii i będzie mogła kupić w imieniu państwa ziemie rolne. Urząd ds. Zarządzania i Uregulowania Rynku Gruntów Rolnych będzie mógł interweniować i korzystając z prawa  pierwokupu, zakupić grunty rolne również w przypadku ryzyka skupienia zbyt wielkiego obszaru w rękach obcokrajowca.  Urząd będzie mógł kupić ziemię rolną od osób starszych, które nie mogą już jej uprawiać i nie są zainteresowane oddaniem w dzierżawę. Urząd podlega bezpośrednio premierowi, przejął obowiązki oraz personel dotychczasowej Agencji ds. Własności Ziemskiej Państwa (Agentia Domeniilor Statului).

    [8] Źródło: opracowania Wydziału Promocji, Handlu i Inwestycji Ambasady RP w Bukareszcie i Urzędu Zamówień Publicznych http://www.bukareszt.trade.gov.pl/pl/przewodnik/article/detail,21,Zamowienia_publiczne.html

    http://www.uzp.gov.pl/cmsws/page/?D;1494

     

    Drukuj Drukuj Podziel się treścią: